İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi // Temmuz

İKTİSADİ KALKINMA VAKFI DERGİSİ

5 Temmuz 2016 gecesi, Türki-

ye’nin daha önce görmediği tür-

den, silahlı kuvvetlerin içindeki

FETÖ mensubu olduğu ortaya çıkan

bir grup subay tarafından emir komuta

zinciri dışında bir darbe girişimi ger-

çekleştirildi. Bir cuma gecesi herkesin

hala yollarda ve televizyonları başında

olduğu bir saatte başlayan girişim sa-

baha doğru büyük ölçüde kontrol altına

alındı ancak tamamıyla sona ermesi 22

saatte oldu. Darbe girişimi sırasında

asker, polis ve sivil olmak üzere 161

kişinin hayatını kaybettiği, bin 154 ki-

şinin yaralandığı ve 104 darbeci askerin

öldürüldüğü açıklandı. Cumhurbaşkanı

Erdoğan’ın facetime üzerinden CNN

Türk televizyon kanalına bağlanması ve

halka meydanlara çıkarak darbecilere

karşı direnme çağrısında bulunması

sonrasında binlerce kişi Boğaziçi Köp-

rüsü, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi gibi

stratejik lokasyonlara giderek darbeci-

leri ikna etmeye çalıştı. Bu sırada üzer-

lerine ateş açılan veya tankların altında

kalan birçok kişi yaşamını kaybetti veya

yaralandı. Parlamentoda toplanan mil-

letvekilleri TBMM’yi hedef alan bomba-

lara karşın direndi. Hükümet, muhale-

fet, sivil toplum, medya kuruluşları ve

iş dünyası kuruluşları darbe girişimini

lanetleyen ortak bir duruş sergiledi.

Darbeye karışanların tutuklanması

sonrasında, yargı organları, bakanlık-

lar, okullar, üniversiteler, medya, özel

ve kamu kuruluşlarından binlerce kişi

tutuklandı veya işten el çektirildi. 20

Temmuz’da toplanan Milli Güvenlik

Kurulu’nda daha önce “illegal paralel

yapılanma” olarak adlandırılan Gülen

cemaatinden Fethullahçı Terör Ör-

gütü olarak söz edildi ve hükümete

olağanüstü hal ilan edilmesi tavsiye-

sinde bulunuldu. 3 aylığına ilan edi-

len OHAL kapsamında çıkarılan ka-

nun hükmünde kararnamelerle silahlı

kuvvetlerin yeniden yapılandırılması,

askeri okulların kapatılması, askeri te-

sislerin kent merkezlerinden taşınması

ve FETÖ ile ilişkili olduğu tespit edi-

lenlerin yargı, güvenlik güçleri, kamu

kuruluşları, üniversiteler, şirketler vs

gibi kuruluşlardan uzaklaştırılmasına

yönelik kararlar alındı. Bu arada bir-

çok vatandaş geceleri Taksim ve Saraç-

hane Meydanı gibi sembolik yerlerde

yeni bir girişime karşı “nöbet” tutmaya

devam etti. 7 Ağustos 2016 tarihinde

Yenikapı’da düzenlenen ve milyonlar-

ca kişinin katıldığı bildirilen mitinge

Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Binali Yıl-

dırım’ın yanında, CHP ve MHP liderleri

ile Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar

katılarak birer konuşma gerçekleştirdi.

FETÖ’nün devlet ve toplumsal ku-

rumlardaki etkisini bertaraf etmeye,

mali kaynaklarına son vermeye yönelik

önlemlerin en önemli halkalarından

biri de Fethullah Gülen’in ABD’den ia-

desinin istenmesi oldu. Cumhurbaş-

kanı Erdoğan ve hükümet yetkilileri

darbe girişimi sonrasında ABD’yi sık-

lıkla suçladı ve Gülen’in iadesini talep

etti. Habertürk televizyon kanalının

yayınına konuk olan Bakan Mevlüt Ça-

vuşoğlu, “Bir terör örgütünün başı bir

ülkede yaşıyorsa ve ABD onu bize ver-

mediği zaman ilişkilerimiz etkilenir. Biz

bu noktaya gelmek istemiyoruz” dedi

Türkiye’de darbe girişiminin arkasında

ABD’nin olduğuna dair yaygın kanı ikili

ilişkileri de olumsuz etkiledi. Özellikle

ABD ve AB çevrelerinden gelen açıkla-

maların yeterli görülmemesi ve hiçbir

Batılı liderin destek amacıyla Türkiye’yi

ziyaret etmemesi darbe girişimi son-

rasında Batı karşıtı söylemin giderek

güçlenmesine neden oldu.

Rusya ile yaşanan kriz özellikle

turizm ve ihracat sektörlerini vurdu

ve ekonomik kayıplara yol açtı. Bu-

nun üzerine geçen seneden beri üst

üste gerçekleşen terör saldırıları da

eklenince Türkiye, seyahat etmenin

güvenli olmadığı bir ülke olarak değer-

lendirilmeye başlandı. Bunun yanında

Türkiye’nin istikrarsız, şiddetin yaşan-

dığı, terör örgütlerinin kol gezdiği bir

ülke olarak görülmesi ve bozulan imajı,

ekonomik kayıplara yol açtığı gibi ulus-

lararası ilişkilerine de zarar verdi. 15

Temmuz darbe girişimi yurtdışında ve

özellikle Batı kamuoylarında tam ola-

rak anlaşılamadı. Darbe girişimi birçok

hükümet ve lider tarafından kınandı.

Ancak darbe girişimi sonrasında OHAL

ilanı ve alınan kapsamlı önlemler, işten

çıkarmalar ve tutuklamalar soru işa-

retleri doğmasına neden oldu. Gülen

ve cemaatinin nasıl olup da bu kadar

etkili olduğu, kurumlara sızabildiği, ka-

rar alma süreçlerini etkileyebildiği gibi

konuların anlaşılması da Türkiye’de

1970’lerden beri yaşanan ve 2000’li

yıllarda Ergenekon ve Balyoz gibi da-

valarla hız kazanan süreci bilmeyenler

için oldukça zordu.

Türkiye’de genel olarak, bir demok-

rasi zaferi olarak görülen darbe girişi-