Page 43 - İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi - Şubat 2013
Basic HTML Version
43
TÜRKİYE’NİN ŞANGHAY BEŞLİSİ SERÜVENİ:
SEKİZ YILLIK BİR HİKÂYE
Şanghay İş Birliği Örgütü, özellikle 2004 yılında, Birleş-
miş Milletler tarafından “
Gözlemci Statüsü
”ne kabul edildik-
ten sonra, etki gücünü artırdığı gibi çekim gücünü de yük-
seltmeye başlamıştır. Beyaz Rusya, Sri Lanka ve Türkiye gibi
ülkeler örgüte üye olma isteklerini dile getirmiş; bu ülkelere
“
Diyalog Ortağı
”ülkeler statüsü verilmiştir.
Aslında Şubat ayındaki canlı yayında, Başbakan
Erdoğan’ın Şanghay Beşlisi’ne katılma yönündeki çıkışı ilk
değildi. 2005 yılı Ocak ayındaki Rusya ziyaretinde de Baş-
bakan Erdoğan, Türkiye’nin Şanghay İş Birliği Örgütü’ne üye
olma isteğini, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e iletmiş-
tir
10
. Başkan Putin de bu isteği Kazakistan Devlet Başkanı
Nursultan Nazarbayev ile paylaşmış, Kazakistan lideri Nazar-
bayev, Putin’in bu sözleri üzerine Türkiye’yi her zaman ara-
larında görmekten mutluluk duyacaklarını belirtmiştir
11
. Dı-
şişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Abdullah Gül ise bu zi-
yaretten hemen bir ay sonra Çin’e yaptığı resmi ziyaret sıra-
sında, Şanghay İş Birliği Örgütü’ne üye olma isteğini Çin Baş-
bakanı Wen Jiabao’ya iletmiştir
12
. Dışişleri Bakanı Gül, iki ta-
rafın da uluslararası örgütlerde iş birliğini geliştirmeyi amaç-
ladığını belirterek, Türkiye’nin Şanghay İş Birliği Örgütü’ne
katılmaya ilgi gösterdiğini ifade etmiştir.
Ancak, Türkiye’nin bu ilk müracaatı kabul edilmezken,
aynı dönemde başvuran İran, gözlemci statüsüyle Şanghay
İş Birliği Örgütü’ne kabul edilmişti. 2005 yılı Temmuz ayın-
da, Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Liu Jianchao yaptığı bir
basın toplantısında, Türkiye’nin neden Şanghay İş Birliği Ör-
gütü üyeliğine alınmadığı sorusuna, “Türkiye’nin başvurup
başvurmadığı hakkında bilgisinin olmadığı” şeklinde bir ya-
nıt vermişti
13
. Türkiye, nihayet 23 Mart 2011 tarihinde, Ör-
güt nezdinde “
Diyalog Ortağı Statüsü
” kazanmak üzere baş-
vuruda bulunmuştur
14
. Bu başvuru 14-15 Haziran 2011 ta-
rihlerinde Örgüt’ün Devlet Başkanları Astana (Kazakistan)
Zirvesi’nde ele alınmış olmasına rağmen, usul sorunlarının
henüz çözülmediği gerekçesiyle sonuç alınmamıştır. 2011
yılı Kasım ayında, Rusya’nın Saint-Petersburg şehrinde ya-
pılan Şanghay İş Birliği Örgütü Zirvesi öncesinde ise Rusya
Dışişleri Bakanlığı, Şanghay İş Birliği Örgütü üye ülkelerinin
Türkiye’ye “
Diyalog Ortağı
” statüsünün verilmesinden yana
olduğunu açıklamıştır
15
. Türkiye’nin “
Diyalog Ortağı
” statüsü
başvurusu, 6-7 Haziran 2012 tarihlerinde Pekin’de düzenle-
nen Şanghay İş Birliği Örgütü Devlet Başkanları Zirvesi’nde
onaylanmıştır
16
.
Görüldüğü üzere Türkiye’nin Şanghay Beşlisi ile olan
münasebeti yeni değildir. Hatta Başbakan Erdoğan’ın Şubat
ayı başında yaptığı çıkış da ilk değildir. Başbakan, geçtiğimiz
yıl Temmuz ayında gerçekleştirdiği Rusya ziyaretinde Rusya
Devlet Başkanı Vladimir Putin’e şaka yollu da olsa şöyle de-
diğini aktarıyor:“
(…) Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e,
‘zaman zaman bize takılıyorsun. AB’de ne işin var diyorsun. O
10
Hürriyet, 13 Ocak 2005, http://
hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/
ShowNew.aspx?id=288508
11
Interfax, 12 Ocak 2005, http://
.
html?id_issue=10738340
12
Radikal, 3 Şubat 2005, http://
php?haberno=142315
13
China Radio International, 23
Haziran 2005,
cn/1/2005/06/23/1@38271.htm
14
Dışişleri Bakanlığı,
mfa.gov.tr/sanghay-isbirligi-
orgutu.tr.mfa
15
Zaman, 2 Kasım 2011, http://
ya_turkiye-sanghaya-diyalog-
ortagi-oluyor_1197638.html
16
Dışişleri Bakanlığı,
mfa.gov.tr/sanghay-isbirligi-
orgutu.tr.mfa
