Page 41 - İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi - Şubat 2013
Basic HTML Version
41
ticaretinin ve batı bölgelerinde ekonomik gelişiminin önü-
nü açma çabasına girmiştir. Daha sonra, 2000 yılında Devlet
Konseyi tarafından resmen onaylanan Batı Açılım Projesi, bu
doğrultuda hazırlanmış ve Şanghay Beşlisi’nin kurulmasında
önemli bir faktör olmuştur.
Şanghay Beşlisi’nin kurulmasında, Çin’in hızlı ekonomik
büyümesi ve
büyüyen enerji ihtiyacının
rolü büyüktür. Eko-
nomik büyüme, Çin’in petrole olan bağımlılığını artırmış;
1993 yılı itibarıyla Çin petrol ithal eden ülke konumuna gel-
miştir. Basra Körfezi bölgesine bağımlılığı azaltmak amacıy-
la arayışlara giren Çin Halk Cumhuriyeti, özellikle Rusya ve
Kazakistan ile petrol boru hattı konusunda bir dizi anlaşma-
ya imza atmıştır. Son olarak, Soğuk Savaşın sona ermesinin
ardından, ABD’nin“süper güç”olarak sahneye çıkması üzeri-
ne Çin, denge unsuru olarak stratejik ortaklık arayışlarına gi-
rişmiştir. 1992’de “iyi komşuluk” politikasıyla başlayan diya-
loglar, 1996 yılı Nisan ayında ilk Şanghay görüşmelerindeki
“Rus-Çin Stratejik Ortaklığının” ilanıyla gelişmiştir. 1997’de
Jiang Zemin’in Moskova ziyareti sırasında ortak bir bildiri ya-
yımlayan iki ülke liderleri, “
dünyada çok kutupluluğun des-
teklenmesi
”amacını taşıdıklarını belirtmişlerdir.
İşte bu etkenlerden hareketle, 26 Nisan 1996’da
Şanghay’da toplanan beş ülkenin (Çin Halk Cumhuriye-
ti, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan) Sınır Bölge-
lerinde
Askeri Güvenin Derinleştirilmesi Anlaşmasını
(
Treaty
on Deepening Military Trust in Border Regions
) imzalamasıy-
la Şanghay Beşlisi kurulmuştur. Şanghay Beşlisi yıllık görüş-
meleri, sırasıyla 1998 yılında Almatı’da (Kazakistan), 1999
yılında Bişkek’te (Kırgızistan), 2000 yılında ise Duşanbe’de
(Tacikistan) yapılmıştır. 2001 yılında ise görüşmeler Şang-
hay İş Birliği Örgütü’nün kuruluşu ile sonuçlanmıştır. Aynı yıl
Özbekistan’ın katılımıyla da üye sayısı altıya çıkmıştır. Hazi-
ran 2001’de Rusya’nın Saint-Petersburg şehrinde gerçekleş-
tirilen Zirve’de, örgütün amaç, prensip, yapı ve işleyişini be-
lirleyen
Şanghay İş Birliği Örgütü Beyannamesi
imzalanmış-
tır.
Çin Halk Cumhuriyeti, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan,Ta-
cikistan ve Özbekistan’ın yer aldığı altı üyeden oluşan Şang-
hay İş Birliği Örgütü’ne, Afganistan, Hindistan, İran, Moğolis-
tan ve Pakistan“
Gözlemci Ülke
”statüsüyle katılmaktadır. Be-
yaz Rusya, Sri Lanka ve Türkiye ise örgütün “
Diyalog Ortağı
”
ülkeleridir (
Bkz. Şekil 1
).
[
Şanghay İş Birliği Örgütü’nün Resmi İnternet Sitesi: http://
“TEK KUTUPLU DÜNYA KABUL EDİLEMEZ”:
ŞANGHAY İŞ BİRLİĞİ ÖRGÜTÜ NE KADAR BÜYÜK?
Şanghay İş Birliği Örgütü’nün genişlemesiyle örgütün
coğrafi kapsama alanı Asya bölgesini kapsamlı bir şekilde
temsil etme özelliğini taşımaktadır. Coğrafi yakınlığı olan ör-
güt üye ülkelerinin kapsadığı alan 30 milyon km²’den faz-
la olup Avrasya’nın yüzde 70’inden daha geniş bir bölgesini
oluşturur. Nüfusu 1,5 milyar olan bir coğrafyayı temsil eden
örgüt, dünya nüfusunun neredeyse yüzde 20’sini oluştur-
maktadır (
Bkz. Tablo 1
).
Tablo 1:
Şanghay İş Birliği Örgütü Üyelerine İlişkin Bazı Rakamlar
Yüzölçümü (km
2
)
Nüfus
GSYH (Nominal - 2011)
Çin Halk Cumhuriyeti
9.706.961
1.353.821.000 (2012)
8.250 trilyon dolar
Rusya Federasyonu
17.075.400
143.300.000 (2012)
1.857 trilyon dolar
Kazakistan
2.724.900
16.200.000 (2011)
200.600 milyar dolar
Kırgızistan
199.900
5.550.239 (2010)
5.920 milyar dolar
Tacikistan
143.100
7.616.000 (2011)
6.523 milyar dolar
Özbekistan
447.400
29.559.100 (2012)
51.979 milyar dolar
TOPLAM
30.297.661
1.556.046.339
+ 10 trilyon dolar
