G Ö R Ü Ş
12
19
65
BATI BALKANLARDA
VİZE SERBESTLİĞİNİN MATEMATİĞİ
Beş Batı Balkan ülkesi için vize serbestliği sürecinin ma-
tematiğine bakılacak olursa, süreç boyunca;
●
İlk somut adım,
2003 yılının Haziran ayında
Selanik’te
düzenlenen AB-Batı Balkanlar Zirvesi’nde atılmıştır. Bir
başka deyişle Karadağ, Makedonya ve Sırbistan için
altı
yılda
; Arnavutluk ve Bosna-Hersek için
yedi yılda
tüm
süreç tamamlanmıştır.
●
Vize serbestliğine giden yolda AB, her bir ülke ile
beş
vize kolaylaştırma anlaşması
ve
geri kabul anlaşması
imzalamıştır.
●
AB, vize serbestliğine ilişkin Batı Balkan ülkeleri ile son-
rasında vize diyaloğu başlatmış; Sırbistan, Karadağ ve
Arnavutluk ile diyalog müzakereleri
üç ayda
; Make-
donya ile diyalog müzakereleri
ikibuçuk ayda
, Bosna-
Hersek ile de
on günde
tamamlanmıştır. Vize diyaloğu-
nu takiben AB,
beş vize yol haritası
(
Visa Liberalisation
Roadmap
) sunmuştur.
●
AB, vize yol haritaları kapsamında; Arnavutluk, Ma-
kedonya, Sırbistan ve Karadağ’dan
41 kriterin
(
benc-
hmark
); Bosna-Hersek’ten ise
42 kriterin
karşılanmasını
talep etmiştir.
●
Vize yol haritası müzakerelerinin en önemli adımların-
dan hazırlık raporları (
Readiness Reports
) ile ilgili olarak
Makedonya, Sırbistan ve Karadağ
bir hazırlık raporu
; Ar-
navutluk ve Bosna-Hersek ise
iki hazırlık raporu
yayım-
lanmıştır. Ayrıca Makedonya ve Sırbistan Hükümetleri
iki
; Karadağ Hükümeti
üç
; Arnavutluk Hükümeti
dört
;
Bosna-Hersek Hükümeti ise
beş
ayrı rapor ile güncel
gelişmeleri Avrupa Komisyonu’na iletmiştir.
●
Vize serbestliği sürecinin en önemli aktörü Avrupa Ko-
misyonu, Makedonya, Sırbistan ve Karadağ için
iki de-
ğerlendirme raporu
(
Commission Assesment
); Arnavut-
luk ve Bosna-Hersek içinse
altı değerlendirme raporu
sunmuştur.
●
Vize serbestliği kararı Makedonya, Sırbistan ve Karadağ
için
AB Konseyi
tarafından; Arnavutluk ve Bosna-Hersek
için, Lizbon Anlaşması’nın yürürlüğe girmesi ve karar
alma mekanizmasındaki değişiklik nedeniyle,
AB Kon-
seyi
ve
Avrupa Parlamentosu
’nun ortak kararıyla alın-
mıştır.
●
Sonuç olarak; vize kolaylaştırma ve geri kabul anlaş-
maları müzakereleri başlangıç olarak kabul edildiğin-
de, Sırbistan, Karadağ ve Makedonya vatandaşları yak-
laşık
iki yılda
; Arnavutluk ve Bosna-Hersek vatandaşları
ise yaklaşık
üç yılda
vizeden muaf bir şekilde Schengen
üyesi AB ülkelerinde dolaşma hakkı elde etmişlerdir.
●
Balkanlardaki vize serbestliğinde Kosova için süreç, baş-
ladığı gibi duraksamıştır. Kosova, komşu ülke vatandaş-
ları vize serbestliği aldıktan ancak
üç yıl
sonra AB ilemü-
zakerelere başlayabilmiştir.
●
AB, Balkanlarda 6 ülkeyle vize serbestliği diyaloğu yü-
rütürken; Doğu Ortaklığı (
Eastern Partnership
) kapsa-
mında
altı ülkeyle
(Moldova, Ukrayna, Azerbaycan, Be-
yaz Rusya, Ermenistan ve Gürcistan) daha masaya otur-
muştur.
●
AB Komşuluk Politikası ve Doğu Ortaklığı dâhilinde ol-
mamasına rağmen,
Rusya
da vize serbestliğinin müza-
kere edildiği bir ülkedir.
●
Yine AB Komşuluk Politikası veya Doğu Ortaklığı’na
dâhil olmayan; ancak 50 yılı aşkın bir süredir AB ile doğ-
rudan ilişki içerisinde bulunan; hatta 2005 yılından bu
yana da AB aday ülke statüsünde tam üyelik müzakere-
leri yürüten
Türkiye
de, AB’nin vize serbestliği müzake-
resi yürüttüğü ülkelerden bir diğeridir.
Beyaz Liste, Kara Liste, 539/2001 sayılı Konsey Tüzüğü,
Selanik Gündemi, vize kolaylaştırma, geri kabul, vize diyalo-
ğu, yol haritası, kriterler, vize serbestliği, vize muafiyeti, hazır-
lık raporları, değerlendirmeler, izleme mekanizması, vize ser-
bestliği sonrası takip raporları, koruma maddesi…
Görüldüğü üzere, her ne kadar beş Batı Balkan ülkesi için
vize serbestliği kararı iki veya üç yıl gibi kısa bir sürede ta-
mamlanmış olsa da; her ne kadar vize muafiyeti kararı, tek-
nik olarak bu ülkelerin bir listeden başka bir listeye alınması-
nı içeriyor olsa da; arka planda teknik çalışmaların, uzun mü-
zakerelerin ve siyasi tartışmaların aralıksız sürdüğü, ilgili tüm
kurumların binlerce sayfa belge ürettiği bir süreç olmuştur.
Batı Balkanlar özelinde Avrupa Komisyonu, en başından
beri, ülkeye özel bir yaklaşım (
tailor-made
) benimsemiş, her
1...,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11 13,14,15,16,17,18,19,20,21,22,...76