İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi // Mayıs

İKTİSADİ KALKINMA VAKFI DERGİSİ

sınamaz. AB ve ASEAN arasındaki ticari

ve ekonomik ilişkileri geliştirmek üzere

Temmuz 2007’de bölgeler arası bir STA

için müzakere süreci başlatıldı. Ancak

bir takım ekonomik ve siyasi gerekçeler

ile bu müzakere süreci Mart 2009’ta as-

kıya alındı

. Ekonomik açıdan, ASEAN’ın

heterojen yapısı, özellikle üye ülke eko-

nomilerinin farklı aşamalarda olması ve

bu bağlamda üyelerin AB ile ticari bir

anlaşmadan farklı beklentileri bulun-

ması, tarafların uzlaşma sağlaması ve

müzakerelerde ilerleme kaydetmesinin

önünde engel oluşturdu. Nitekim, daha

müzakere süreci başlamadan, AB; Kam-

boçya, Myanmar ve Laos’un ekonomik

düzeylerinin diğer ülkelere göre geride

kaldığını öne sürerek, bu üç ülkenin STA

müzake sürecinin dışında tutulmaları

gerektiğini savunmuştu. AB ayrıca Myan-

mar’daki insan hakları durumuna ilişkin

duyduğu endişeler nedeniyle bu ülkenin

STA sürecinin dışında tutulmasın istiyor-

du. Şöyle ki, üçüncü ülkeler ile akdettiği

ticari anlaşmalar ile Avrupa değerlerini

bu ülkelere yaymayı hedefleyen AB, STA

imzalayacağı ülkenin insan haklarını ko-

ruyacağı ve demokratik değerlere saygı

duyacağı yönünde taahhütte bulunması

koşulunu öne sürüyor. Buna karşın, ASE-

AN’ın bu anlaşmanın bölgeler arasında

yürütülmesi konusunda ısrarcı dav-

ranması üzerine müzakereler bölgeler

arasında başlatıldı. Ancak Myanmar’ın

insan haklarının iyileştirilmesi yönünde

girişimlerde bulunmaması soncunda AB

ve ASEAN arasındaki STA müzakereleri

bir anlamada çıkmaza girdi. Tümbunlara

ilaveten, ASEAN nezdinde AB gibi ku-

rumsal bir yapı bulunmaması durumu-

nun, müzakere sürecinin etkin bir şekil-

de ilerlemesinin önünde önemli bir engel

olarak ortaya çıkması bekleniliyordu

Durum böyle iken, Güneydoğu Asya

bölgesinin bir pazar olarak çok büyük

potansiyelinden ötürü AB, bu ülkeler ile

ticari ve ekonomik ilişkilerini geliştir-

mek için bölgeler arası bir STA yerine ül-

keler ile ikili STA’lar müzakere etmenin

daha etkin bir yol olacağını düşünerek,

ASEAN üye ülkeler nezdinde ayrı ayrı

girişimlerde bulundu.

AB ile ASEAN arasındaki ticaretin

yaklaşık üçte birini ve yatırımların yüz-

de 60’ını sağlayan Singapur, AB ile STA

müzakerelerine başlayan ve tamamla-

yan ilk ülkedir. Mart 2010-Ekim 2014

tarihleri arasında devam eden müzake-

relerin sonunda tarafların bir uzlaşıya

varması ile AB ve Singapur’un karşılıklı

olarak pazarlarına (hizmet, yatırımlar

ve kamu alımları) erişimi kolaylaştır-

ması; bu bağlamda tarife ve birçok tarife

dışı engelin kaldırılması öngörüldü. An-

laşma, özellikle yeşil ekonomiye geçişi

teşvik açısından önemli bir vesile oldu.

Buna göre, yeşil teknolojilere yönelik

ticaret ve yatırımın önündeki engellerin

bazılarının kaldırılmasına, yeni çevre

hizmetlerinin ve yeşil kamu alımlarının

geliştirilmesi için yeni imkânlar yatı-

rılmasına özen gösterildi

. Söz konusu

anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için,

Singapur yetkili makamlarının yanı sıra

AB Konseyi ile AP’nin onayları bekle-

niyor. AB’nin ASEAN içerisinde Singa-

pur’dan sonra en yüksek oranda tica-

ret gerçekleştirdiği ülke konumunda-

ki Malezya, AB’nin STA müzakereleri

başlattığı ikinci ülkedir. Ekim 2010’da

başlayan müzakereler çerçevesinde bu-

güne kadar toplam 7 tur gerçekleşti.

Ancak Nisan 2012’ten beri hiçbir turun

düzenlenmediği ve taraflar arasında

sadece teknik çalışmaların yürütüldüğü

görülüyor. Bu bakımdan, AB ve Malez-

ya arasındaki müzakerelerin yavaş bir

şekilde sürdüğünü söylemek mümkün.

Müzakerelerin tekrar ivme kazanması

halinde, taraflar açısından, tarife, hiz-

metler, yasal düzenlemeler, şeffaflık,

fikri mülkiyet hakları, coğrafi işaretler

ve kamu alımları gibi hassasiyet taşıyan

konuların tekrar ele alınması söz ko-

nusu. Malezya ile müzakere sürecinde

özellikle iki alanda anlaşmaya varıl-

masının zorlu olacağı tahmin ediliyor.

Birincisi, Malezya hükümetinin kamu

alımları alanını yabancı yatırımcılara

açmak konusundaki isteksizliği. İkincisi

de, Malezya’nın büyük bir hurma yağı

ihracatçısı olması nedeniyle, yenilenebi-

lir enerji ve sürdürülebilir kalkınma gibi

konularda hassas davranması. Şöyle ki,

temiz ve yenilenebilir enerji kaynakla-

rının artırılması hedefi doğrultusunda,

AB’nin biyoyakıtlar için sürdürülebi-

lirlik kriterleri getirmesinin Malezya

ihracatını olumsuz yönde etkileyeceği

savunuluyor

Şekil: AB ve ASEAN arasındaki süreç

Temmuz 2007:

AB - ASEAN STA

müzakereleri

başladı

Mart 2010:

AB-Singapur STA

müzakereleri

başladı

Haziran 2012:

AB-Vietnam STA

müzakereleri

başladı

Ekim 2014:

AB-Singapur

STA müzakerele-

ri tamamlandı

Mayıs 2016:

AB-Filipin STA

müzakereleri

başladı

Mart 2009:

AB-ASEAN STA

müzakereleri

durduruldu

Ekim 2010:

AB-Malezya STA

müzakereleri

başladı

Mart 2013:

AB-Tayland STA

Müzakereleri

başladı

Aralık 2015:

AB-Vietnam STA

müzakereleri

tamamlandı