İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi // Mayıs

İKTİSADİ KALKINMA VAKFI DERGİSİ

lanan rapora paralel olarak, AMB de bir

rapor yayımlıyor. Yakınsama raporları, 2

yılda bir ya da Avro Alanı’na dâhil olmayı

ve avro para birimini kullanmayı talep

eden ve buna hazır olup olmadığının

değerlendirilmesini isteyen bir AB üye

ülkesinin özel isteği üzerine hazırlanıyor.

Litvanya için bu şekilde 2013 yılında bir

değerlendirme raporu hazırlanmıştı.

Avrupa Komisyonu 2016 Yılı Yakın-

sama Raporu’nda bu yıl değerlendirme-

ye tabi tutulan ülkelerin (Bulgaristan,

Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan, Macaris-

tan, Polonya, Romanya, İsveç) ilerleme

kaydetmiş olmalarına karşın Avro Ala-

nı’na dâhil olmak için gerekli koşulları

tam olarak yerine getirmediği sonucuna

vardı. Avrupa Komisyonu’nun değerlen-

dirmesine göre İsveç hariç bütün üye

ülkeler fiyat istikrarı kriterini yerine ge-

tirmiş durumda. 6 üye ülke kamu finans-

manına ilişkin kriteri yerine getirirken,

Hırvatistan halen aşırı açık prosedürüne

tabi tutuluyor. En dikkat çeken nokta

belirtildiği gibi değerlendirmeye tabi tu-

tulan 7 üye ülkenin hiçbirinin döviz kuru

kriterini karşılayamamış olması. Halen

bu ülkeler Döviz Kuru Mekanizması’nın

(

Exchange Rate Mechanism

-ERM II)

üyesi değil. ERM II, avro ve diğer döviz

kurları arasında dalgalanmaların Tek

Pazar’da ekonomik istikrarı bozmaması

ve Avro Alanı üyesi olmayan ülkelerin

Avro Alanı’na dâhil olmak için hazırlan-

malarını sağlamak amacıyla 1 Ocak 1999

tarihinde kurulan bir mekanizma. Döviz

kuruna ilişkin yakınsama kuralları, ERM

II’ye katılımı da gerektiriyor. ERM II,

ulusal paranın avroya karşı, belirlenen

bir merkezi parite etrafında yüzde 15

aralığında dalgalanmasını öngören, sa-

bit fakat ayarlanabilir bir döviz kuru

rejimini içeriyor. ERM II, Avro Alanı’na

katılmak isteyen ülkenin kur istikrarını

bir nevi test ediyor.

Bu ülkelerin Avro Alanı’na üyelikten

en az 2 yıl önce bu mekanizmaya dâhil

olmaları gerekiyor. Öte yandan, araş-

tırma kapsamındaki bütün üye ülkeler,

uzun vadeli faiz oranı kriterini karşılıyor.

Ancak Hırvatistan dışında üye ülkelerin

hiçbirinin mevzuatı, Avro Alanı’na dâhil

olmak üzere belirlenen Ekonomik ve

Parasal Birlik kurallarıyla tam uyumlu

değil. Değerlendirme kapsamındaki ül-

kelerin kriterleri karşılama durumunu

daha ayrıntılı olarak ele aldığımızda şu

saptamalar ortaya çıkıyor:

Bulgaristan, Romanya, Çek Cumhu-

riyeti, Macaristan, Polonya 5 kriterden

fiyat istikrarı, kamu finansmanı ve uzun

vadeli faiz oranlarına ilişkin olmak üze-

re 3’ünü karşılıyor. Ancak bu dört ülke,

döviz kuru ve mevzuat uyumuna ilişkin

kriterleri karşılayamıyor. Aynı zaman-

da Çek Cumhuriyeti’nin mevzuatı EPB

kurallarıyla tam uyumlu değil. Hırva-

tistan da 5 kriterden 3’ünü karşılıyor.

Bu kapsamda fiyat istikrarı, uzun vadeli

faiz oranı ve mevzuat uyumuna ilişkin

kriterleri karşılarken, kamu finansmanı

ve döviz kuruna ilişkin kriterleri tam

olarak yerine getiremiyor. İsveç, kamu

finansmanı ve uzun vadeli faiz oranı

olmak üzere 5 kriterden 2’sini karşılıyor.

Ülkenin EPB mevzuatı ise tam uyumlu

değil. 2004 ve 2007 yıllarında AB’ye üye

olan 7 ülke avroyu kabul etti. Bu ülke-

lerden Slovenya 2007’de, GKRY ve Mal-

ta 2008’de, Slovakya 2009’da, Estonya

2011’de, Letonya 2014’te ve Litvanya

2015’te avroyu kabul ettiler. Hâlihazırda

19 üyesi bulunan Avro Alanı’nda yakla-

şık 338 milyon kişi avro para birimini

kullanıyor.

Britanya’nın AB’den çıkmasının yan-

kılarının arifesinde yayımlanan AB Ya-

kınsama Raporu, şu anda AB’nin düzenli

olarak yayımladığı raporlardan birini

teşkil etmesinin ötesinde fazla bir anlam

ifade etmiyor. Ancak geçtiğimiz yıllarda

AB’yi de etkileyen küresel mali ve fi-

nansal krizin sonrasında 2014’te Leton-

ya’nın ve 2015’te de Litvanya’nın Avro

Alanı’na üye olması, avronun ve Avro

Alanı’nın çekimmerkezi olmayı sürdür-

düğünün bir göstergesi oldu. Gelecek

dönemde ise dünya ve AB ekonomisin-

deki gelişmeler de avronun gücünün test

edilmesi açısından önemli olacak gibi

görünüyor.

■

len düzenlemeler sonucu her üye ülke-

nin yakınsama düzeyinin belirlenmesine

ilişkin işleyiş, 2011 yılında İstikrar ve

Büyüme Paktı’nda gerçekleştirilen re-

formla aşırı açık prosedürünün kontrol

altına alınması ve makroekonomik den-

gesizliklerin izlenmesinde yeni araçların

geliştirilmesini içeriyor.

Avrupa Komisyonu’nun raporunda

henüz avroyu para birimi olarak kabul

etmemiş 7 AB üye ülkesinin ekonomik

yakınsama düzeyleri değerlendiriliyor.

Yakınsama kriterleri; üye ülkelerin Ma-

astricht kriterleri olarak da adlandırılan

fiyat istikrarı, kamu finansmanının sür-

dürülebilirliği, döviz kuru istikrarı ve

uzun vadeli faiz oranlarına ilişkin eşik

değerleri karşılama derecesi ile belir-

leniyor.

Yakınsama kriterleri şu şekilde

özetlenebilir:

- En düşük enflasyona sahip (en iyi

performans gösteren) üç üye ülkenin

yıllık enflasyon oranları ortalaması

ile ilgili üye ülke enflasyon oranı ara-

sındaki fark 1,5 puanı geçmemesi;

- Üye ülke devlet borçlarının GSYİH’ye

oranının yüzde 60’ı aşmaması;

- Üye ülke bütçe açığının GSYİH’ye

oranının yüzde 3’ü geçmemesi;

- Herhangi bir üye ülkede uygulanan

uzun vadeli faiz oranlarının, 12 aylık

dönem itibarıyla, fiyat istikrarı ala-

nında en iyi performans gösteren 3

üye ülkenin faiz oranını 2 puandan

fazla aşmaması;

- Son 2 yıl itibarıyla üye ülke parası-

nın, diğer bir üye ülke parası karşı-

sında devalüe edilmiş olmaması.

Raporda ayrıca söz konusu üye ül-

kelerin; ulusal mevzuatlarının AB’nin

İşleyişine Dair Antlaşma’da belirlenmiş

olan, ulusal merkez bankalarının ba-

ğımsızlığı, kamunun merkez bankaları

tarafından finansmanının yasaklanması,

Avrupa Merkez Bankaları Sistemi ve Av-

rupa Merkez Bankası (AMB) ile uyumu-

na ilişkin Ekonomik ve Parasal Birlik ku-

ralları ile uyum düzeyi değerlendiriliyor.

Avrupa Komisyonu tarafından yayım-