İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi // Mayıs 2022

71 İKTİSADİ KALKINMA VAKFI DERGİSİ ortasında. Demokratik geleneklere göre yeni seçilen başkan mazbatasını alınca, mevcut başbakanın (tekrar ata - nacak olsa bile) onun elini rahatlatmak için istifa etmesi bekleniyor. Seçimlere yeni hükümetle gidiliyor. Beşinci Cumhuriyet döneminde iki kere üst üste seçilen hiçbir aday ve parti parlamentoda bugüne kadar ço - ğunluğu sağlayamadı. Bu gibi durum - larda -“ cohabitation ” olarak adlandı - rılan- “muhalefetle birlikte yönetme anlayışı” sisteme hâkimoluyor. Pratikte bu durum, cumhurbaşkanının, iktidarı muhalefetle paylaşması ve kendi politi - kalarını uygularken bazı sınırlarla kar - şılaşması anlamına geliyor. Macron’un da benzer bir durumla karşılaşması, hatta kendisine karşı aday olan bir par - ti liderini veya onun partisinden başka birini başbakan atamak durumunda kalması dahi ihtimal dâhilinde. Macaristan Seçimleri Dergimizin bu sayısında, Fransa ve Macaristan seçimlerinin sonuçlarını AB ve Türkiye’ye etkileri üzerinde de - ğerlendiren iki makale yer alıyor. Bu nedenle ben seçim sürecinin teknik de - taylarına girmeyeceğim ama konunun bir başka yönüne, AB’nin seçim sonuç - ları üzerindeki etkisine değineceğim. Fransa’da siyaset sahnesi değişti ama hiç olmazsa başkanlık seçimin - de AB’nin ve NATO’nun istediği oldu. Benim gözlüğümle “kötü” ile “daha kötü” arasındaki seçimi “kötü” kazan - dı. Macaristan’da ise gerilim dozu daha yüksekti ama orada AB’nin istemediği oldu. Orbán dördüncü kez seçildi, hem de açık farkla. AB zaten iktidarda bulunduğu on iki yıl boyunca Orbán’ı sürekli eleşti - riyor ve attığı adımların ve söylemle - rinin AB’nin temel değerlerine aykırı olduğu suçlamasını yapıyordu. Ancak elinde böyle bir durumu öngören bir yaptırım mekanizmasının olmaması nedeniyle suçlamalarının karşılığını yaptırım biçiminde ortaya koyamıyor - du. 2020 yılından sonra, Macaristan’ın AB bütçesinden yararlanma imkânla - rını kısmayı öngören bazı yaptırım im - kânları yaratıldı ama iç siyasi dengeler nedeniyle hemen uygulanamadı. Ancak, zannediyorum, Rusya- Ukrayna sıcak çatışmasının yol açtığı iç siyasi denge değişikliklerinden ve Fransa seçimlerinden sonra AB artık uygulamaya geçebilecektir. Fransa devreden çıktığı için Komisyonun tek örnek Macaristan’a gücü yetecek ve kararını daha rahat uygulayacaktır. Eğer Fransa’da seçimi aşırı sağ kazansa idi yaptırım uygulaması daha zor olurdu çünkü Macaristan’a uygulayıp Fransa’ya uygulamamak olmazdı. AB Seçimleri Etkiledi mi? Her iki seçimden de ileriye dönük notlar arasında yer alan en önemli hu - sus yukarıdaki soru etrafında şekille - niyor. Ben tarafsız bir gözlemci olarak AB’nin her iki seçime de ciddi şekilde müdahale ettiğini düşünüyorum. AB’ye sorarsanız etmedik diyecektir ama hem AB hem de bazı AB ülkelerinin siyasetçileri Macron’un lehinde kamu - oyu oluşturmak için ellerinden geleni yaptılar. Örnek çok ama uzatmayaca - ğım. Arzu eden küçük bir araştırmayla, sayısız örnek bulabilir. Bu noktada bir soru sormak isterim. Dünyanın her yerinde “halkların serbest iradesini” yücelttiğini ve savun - duğunu söyleyen; bu ilkeyi ihlal eden diğer ülkeleri kınayan AB’nin, Macar ya da Fransa halklarının iradelerini doğ - rudan ortaya koyacakları sürece, bu derece müdâhil olmasını (ve bununla gurur duyup övünmesini) nasıl izah edeceğiz? (“Serbest iradenin” ne kadar “serbest” olduğu sorusunu şimdilik göz ardı ediyorum). Tabii ki AB’nin, şu anki hâliyle, mil - li devlet yapılarının ötesinde, ulusal devletlerin egemenlik haklarının bir bölümünden vazgeçmeleri anlamına geldiğini biliyoruz ama hani bir şiir vardı “ayrılık da sevdaya dâhil mi” diye sorgulayan. Ben de soruyorum işte “seçmenin özgür iradesine müdahale de bu AB’ye dâhil mi”? Medyada “aşırı sağ” olarak nitelendirilen oyların ne kadarı bu soruya “hayır” dediği için orada acaba? Rusya – Ukrayna Çatışması Bu konu üzerinde o kadar fazla ko - nuşuluyor ki, söylenecek yeni bir şey yok gibi. Bu tartışmalar içinde benim notlarım arasına aldığım birkaç tanesi - ni sıralayayım. Önce şunu kayda geçirelim. Ukrayna’da yaşanan savaş bir Rusya- Ukrayna savaşı değil. ABD (ve NATO) ile Rusya arasında bir vekâlet savaşı. Eğer Ukrayna-Rusya arasında olsaydı savaş çoktan biterdi. Ama bu hâliyle, savaş