İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi // Aralık 2022

39 İKTİSADİ KALKINMA VAKFI DERGİSİ Batı Balkan ülkeleri arasında Rusya’ya yönelik AB kısıtlayıcı tedbirlerine taraf olmayan tek ülke konumundaki Sırbistan’ın, BM Genel Kurulu’nun Rusya’nın Ukrayna’ya müdahalesini kınayan kararına destek vermesine karşın AB’nin tutumuyla çelişen eylemleri ve Kremlin ile yakın ilişkilerini sürdürmesi, 2022 Genişleme Paketi’nde de sert şekilde eleştirilmişti. Zirve öncesinde Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in, yaptırımlar konusunda AB tarafından gelebilecek baskılar ve Kosova hükümetinin imza attığı tartışmalı atama kararına AB’nin tepki göstermemesi nedeniyle Tiran Zirvesi’ne katılıp katılmamakta tereddütyaşadığıvesonradanülkesinin çıkarlarını savunmak için zirveye katılma kararı aldığı basına yansımıştı. Rusya ile Batı arasında ipler tamamen kopmuşken Tiran Deklarasyonu’nda, AB kısıtlayıcı tedbirlerine ve ODGP’ye tam uyuma yapılan vurgu, AB tarafının Belgrad üzerindeki baskıyı artırmaya hazır olduğunu gösteriyor. Nitekim AP, 23 Kasım’da Sırbistan ile katılım müzakerelerinin ancak Rusya’ya yönelik AB yaptırımlarına katılması ve AB ile bağlantılı reformlarda kayda değer ilerleme sağlaması koşuluyla ilerletilmesi çağrısında bulunan bir ilke kararı kabul etmişti. Zirveden iki gün sonra, benzer bir karara imza atan Hollanda Parlamentosu da Belgrad’ın Rusya’ya yönelik dış politika tercihlerinin AB dış politikasını zayıflattığını belirterek, vize fren mekanizması aracılığıyla Sırbistan ile vize serbestliğinin geçici olarak askıya alınması çağrısında bulundu. Tüm bunlar, yaptırımlara katılmadığı için aylardır eleştirilen ve bölgedeki diğer ülkelerden ayrışan Sırbistan’ın izlediği denge politikasında manevra alanının ciddi anlamda kısıtlandığı anlamına geliyor. Tiran Zirvesi’nin Somut Çıktıları Tiran’da bir araya gelen Batı Balkan ülkeleri ve AB liderleri, bölge ile Birlik arasında pratik alanlarda somut iş birliğini ilerletmeye yönelik bir dizi anlaşmaya da imza attı. AB ile Batı Balkan ülkelerinin önde gelen telekom operatörleri arasında, bölge ülkeleri ile AB arasında uluslararası dolaşım ( roaming ) ücretlerinin 2027’de tamamen kaldırılması hedefiyle, 1 Ekim 2023 itibarıyla kademeli olarak azaltılmasına yönelik bir anlaşma imzalandı. Bölge ülkeleri arasında mobil dolaşım ücretleri, 2014 yılında dönemin Almanya Şansölyesi Angela Merkel’in girişimiyle hayata geçirilen Berlin Süreci kapsamında imzalanan Bölgesel Dolaşım Anlaşması ile Temmuz 2021’de kaldırılmıştı. Batı Balkan ülkeleriyle dolaşım ücretlerinin kaldırılması, 2017’den beri gündemde olan bir konuydu. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in 14 Eylül 2022 tarihli Birliğin Durumu konuşmasında Ukrayna ile mobil dolaşım ücretinin kaldırılacağını açıklamasının ardından 80’i aşkın AP üyesi, Komisyon Başkanı’na hitaben ortak bir mektup kaleme alarak, Batı Balkan ülkeleriyle de dolaşım ücretlerinin kaldırılması çağrısında bulunmuştu. AB ile bölge ülkeleri arasındaki dolaşım ücretlerinin kademeli olarak kaldırılmasının, iş dünyası ve turizm açısından fırsatlar yaratmanın yanında Batı Balkanlarda dijital dönüşümü de teşvik edeceği düşünülüyor. Ukrayna-Rusya savaşı sonucunda tetiklenen krizlerin ele alındığı zirvede AB, enerji krizine karşı Batı Balkanların direncini artırmak ve bölgede yenilenebilir enerjiye geçişi teşvik etmek üzere, 2020’de sunduğu 9 milyar avroluk Batı Balkanlar Ekonomi ve Yatırım Planı kapsamında 1 milyar avro tutarındaki Enerji Destek Paketi’ni kabul etti. Bu paketin 500 milyon avrosunun doğrudan bütçe desteği olarak kırılgan hane halkları ve işletmelerin desteklenmesi için; kalan 500 milyon avroluk bölümünün ise yenilenebilir altyapı projelerine yatırım sağlanması için kullanılması planlanıyor. Zirvede gençlik alanında da önemli bir adım atılarak Arnavutluk Başbakanı Rama’nın girişimiyle, Batı Balkanlardaki üniversitelerin Avrupa Üniversiteler Ağı’na katılımının önü açıldı.AvrupaKomisyonuBaşkanıvon der Leyen, bu girişimle Batı Balkan ülkelerinden öğrencilere, Avrupa’daki farklı üniversitelerde öğrenim görebilme ve bu üniversitelerin olanaklarına Tiran’dan çevrim içi olarak erişebilme imkânı sağlandığını duyururken, Rama’nın, Tiran’da aynı