Page 12 - İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi - Aralık 2012

G Ö R Ü Ş 12
1965
tanımlayan yönlendirici bir ilke olarak karşımıza çıkmakta-
dır. Bu ilkeyi tamamlayan ilke ise Orantılılık ilkesidir. Orantı-
lılık ilkesi, Yetki İkamesi ilkesine göre bir kere Birliğin yetki-
sinin varlığı kabul edildikten sonra, Birliğin eyleminin (ya-
pacağı düzenlemenin) içeriğinin ve şeklinin Antlaşmaların
amaçlarını gerçekleştirmek için gerekli olanı aşamayacağı-
nı ifade eder 3.
İlk kez Maastricht Anlaşması’nda yer verilen bu ilke-
ler, daha sonra Amsterdam Antlaşması ile o tarihteki AT
Antlaşması’na bu konuda bir Protokol eklenmek suretiyle
güçlendirilmiştir. Bugün Yetki İkamesi ve Orantılılık ilkele-
ri, gerek ABA’da ve ABİDA’da, gerekse bu Antlaşmalara ekli
2 No.lu Protokol altında düzenlenmiş ve merkezi (ulusal) dü-
zeyden bölgesel ve yerel düzeylere genişletilmiş bulunmak-
tadır4. ABA Md. 5, bu konuda şöyle diyor: “Yetki İkamesi ilke-
si gereğince Birlik, münhasır yetkisine girmeyen alanlarda, sa-
dece öngörülen eylemin amaçlarının üye devletler tarafından
merkezi düzeyde veya bölgesel ve yerel düzeyde yeterli biçimde
gerçekleştirilemeyeceği ve fakat söz konusu eylemin boyutu ya
da etkileri itibarıyla Birlik düzeyinde daha iyi gerçekleştirilebi-
leceği durumlarda harekete geçer. ”
Aynı Madde, 3’üncü bent ise şöyle devam eder: “Birlik
kurumları, Yetki İkamesi ilkesini, Yetki İkamesi ve Orantılılık İl-
kelerinin Uygulanmasına Dair Protokol’e uygun olarak uygu-
larlar. Ulusal parlamentolar, Yetki İkamesi ilkesine uyulmasını
bu Protokol’de belirlenen usule uygun olarak sağlarlar.”
Yine aynı Madde, 4’üncü bent ise şöyle söylüyor: “Oran-
tılılık ilkesi gereğince, Birlik eyleminin içeriği ve şekli, Antlaş-
maların amaçlarını gerçekleştirmek için gerekli olanı aşamaz.”
Ayrıca ABA’nın 5’inci Maddesi’nin yanı sıra Antlaşmalar-
da verilen yetkilerin yine Antlaşmalarda öngörülen amaç-
ların gerçekleştirilmesi için yetersiz kalması halinde, Bir-
lik kurumlarına harekete geçebilme yetkisi veren ABİDA’nın
352’nci Madde 2’nci Bendi’nde de Yetki İkamesi ilkesine uy-
gunluk şartı aranmıştır: “Komisyon, AB Antlaşması’nın 5’inci
Maddesi 3’üncü Bendi’nde yer alan Yetki İkamesi ilkesine uyul-
masının izlenmesi usulü çerçevesinde, ulusal parlamentoların
dikkatini iş bu maddeye dayanan önerilere çeker.”
Söz konusu düzenlemelerden anlaşılacağı üzere, Birlik
kendi münhasır yetkisine girmeyen alanlarda ancak Yetki İka-
mesi ve Orantılılık ilkelerine uygun ölçüde hareket edebilir ve
bunun siyasal denetimi de ulusal parlamentolarca gerçekleşti-
rilmektedir (yargısal denetimAB Adalet Divanı tarafından ya-
pılmaktadır).
Yetki İkamesi ve Orantılılık ilkelerinin uygulanma usu-
lü ise Antlaşmalara ekli“Yetki İkamesi ve Orantılılık İlkelerinin
Uygulanmasına Dair (2 No.lu) Protokol”de düzenlenmiştir. Söz
konusu Protokol ile ulusal parlamentolara, AB kurumlarının
yasama tasarruflarının Yetki İkamesi ve Orantılılık ilkelerine
uygunluğunu denetleme olanağı getirilmiş ve bir erken uya-
rı sistemi öngörülmüştür. Bu çerçevede bir AB kurumu (ge-
nellikle Komisyon) bir yasama işlemi (Tüzük, Yönerge, Karar)
tasarısı hazırladığında, bu işlemin Yetki İkamesi ve Orantılılık
ilkelerine uygun olduğunun ayrıntılı değerlendirmesini (dü-
zenlemenin AB boyutunda yapılmasının fayda ve etkinliğini,
mali boyutunu) içeren bir “Etki Analizi” (Impact Assessment)
de hazırlamak zorundadır (Protokol Md. 5). Ardından, etki
analizini de içeren tasarı, AB kurumlarının yanı sıra Üye Ülke
parlamentolarına gönderilir. Üye Ülke parlamentoları söz ko-
nusu tasarının, Yetki İkamesi ve Orantılılık ilkelerine uygun
olmadığı kanaatindeyse, tasarıyı, gerekçeleriyle birlikte sekiz
hafta içinde ilgili kuruma geri gönderebilir (Protokol Md. 6).
Her ulusal parlamentonun iki oyu bulunmaktadır (eğer par-
lamento iki kamaralı sistemden -Meclis/Senato gibi- oluşu-
yorsa her bir Meclis bir oya sahiptir). Tasarının Yetki İkamesi-
ne aykırı olduğu yönündeki ulusal parlamento oyları, toplam
oyların üçte birine ulaşırsa (Sarı Kart), ilgili AB kurumu (Ko-
misyon) tasarıyı gözden geçirmek zorundadır. Gözden geçir-
me sonrasında tasarı aynen korunabilir, değiştirilebilir veya
geri çekilebilir (Protokol Md. 7). Komisyon, tasarının aynen
korunmasına karar verirse, tasarıyı, Yetki İkamesi ilkesine uy-
gun olduğuna dair gerekçeli görüşünü de hazırlayarak ulusal
parlamentoların karşı görüşleriyle birlikte AB Konseyi’ne ve
Avrupa Parlamentosu’na gönderir. AB Konseyi yüzde 55 ço-
ğunlukla ya da AP salt çoğunluklaYetki İkamesi ilkesine aykı-
rı olduğuna karar verirse, bu kez tasarı düşer.
3 Report FromThe Commission On
Subsidiarity And Proportionality,
10.6.2011, COM (2011) 344 final, p.2.
4 www.eurofond.europa.eu/areas/
industrial relations