AB Temel Haklar Ajansı (FRA) tarafından yayımlanan “Sivil Alan Güncellemesi: Sivil Toplumun AB Değerlerini Savunmasını ve Demokrasiyi Güçlendirmesini Sağlamak” başlıklı rapor, sivil toplum kuruluşları (STK) ve insan hakları savunucuları üzerindeki baskıların Avrupa genelinde endişe verici boyutlara ulaştığını gözler önüne serdi. Rapor; sivil alanın hukuki ortam, aktörlerin korunması, finansmana erişim ve politika yapımına katılım eksenlerinde giderek kırılganlaştığını, bu durumun Avrupa demokrasilerinin kurumsal dayanıklılığına doğrudan zarar verdiğini ortaya koyuyor.

FRA’nın güncel raporundaki çarpıcı verileri ve daralan sivil alanın Avrupa’nın demokratik güvenliğine etkilerini değerlendiren İKV Başkanı Dr. Ayhan Zeytinoğlu, konu ile ilgili açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

“Sivil toplum; hukukun üstünlüğü, temel hakların korunması ve karar alma süreçlerinin şeffaflığı bakımından Avrupa demokrasilerinin asli taşıyıcısıdır. Ancak FRA’nın 31 Mart 2026 tarihli son raporu, Avrupa genelinde sivil alanın daraldığına dair çok net ve alarm verici bir tablo sunuyor. İnsan hakları alanında faaliyet gösteren kuruluşların %75’inin çalışmalarını yürütürken engellerle karşılaşması ve katılımcıların neredeyse yarısının genel bir kötüleşme rapor etmesi, meselenin artık tekil hak ihlallerini aşarak sistemsel bir demokrasi krizine dönüştüğünü kanıtlamaktadır. Özellikle göçmen hakları, azınlık hakları ve çevre gibi hassas konularda çalışan kuruluşların çevrim içi tehditler, olumsuz medya kampanyaları ve Kamu Katılımına Karşı Stratejik Davalar (SLAPP) aracılığıyla sistematik bir kurumsal yıldırmaya maruz kalması kabul edilemez”.

Açıklamasının devamında raporda geçen finansman krizi, demokratik gözetimin zayıflaması hususlarına da değinen İKV Başkanı Dr. Ayhan Zeytinoğlu şunları söyledi:

“Sivil alanı nefessiz bırakan en kritik unsurlardan birinin finansmana erişim engelleri olduğunu görüyoruz. Raporun ortaya koyduğu üzere, kuruluşların %44’ünün son bir yıl içinde beklenmedik fon kesintisi veya dondurma ile karşılaşması ve sadece %7’sinin faaliyetlerini 12 aydan uzun süre sürdürebilecek mali rezerve sahip olması çok tehlikeli bir kırılganlıktır. Siyasi saiklerle araçsallaştırılan bu finansman sorunu; uzun vadeli hak arama, yargısal takip ve kamu politikalarını izleme süreçlerini durma noktasına getirmektedir.

AB’nin 2025’te hayata geçirdiği “Avrupa Demokrasi Kalkanı” ve “Sivil Toplum Stratejisi” gibi inisiyatiflerin kâğıt üzerinde kalmaması için, Üye Devletlerin acilen bağlayıcı istişare prosedürleri oluşturması ve sivil alanı koruyan ulusal stratejiler geliştirmesi şarttır. Türkiye olarak bizler de AB’ye katılım sürecimizde bu tabloyu doğru okumalıyız. Çoğulcu, bağımsız ve finansal olarak desteklenen bir sivil toplum ekosistemi hem dezenformasyonla mücadelede hem de hukukun üstünlüğü kültürünün kökleşmesinde en büyük güvencemizdir. Sivil alanı savunmak, doğrudan ortak demokratik geleceğimizi savunmaktır".

Konuyla ilgili İKV Bilgi Notuna buradan ulaşabilirsiniz.