Mercosur STA'sından etkilenebilecek AB'li üreticileri korumak için hazırlanan tüzüğe ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB’DEN MERCOSUR STA’SINDAN ETKİLENEN ÜRETİCİLERİ KORUMA DÜZENLEMESİ

Hatice Fulya Topyıldız, İKV Uzman Yardımcısı

AB Konseyi, 5 Mart 2026 tarihinde, Mercosur STA’sının AB’deki çiftçilere verebileceği zarara karşı koruma getirme amacıyla hazırlanan yeni tüzüğü onayladı[1]. Birlik, söz konusu düzenlemenin hızlı şekilde hayata geçmesini sağlayarak üreticileri ani piyasa şoklarına ve ithalat artışlarına karşı korumayı amaçlıyor.

25 yıl süren müzakerelerin ardından AB ve Mercosur, 17 Ocak 2026 tarihinde Paraguay’da 700 milyondan fazla insanı kapsayan bir STA’ya imza attı. Arjantin ve Paraguay’ın onay sürecini tamamladığı STA bir ortaklık anlaşması (siyasal ve ticari sütun) ve bir de geçici anlaşmadan (yalnızca ticari sütun) oluşuyor. STA’nın AB mallarının %91’inden fazlası üzerindeki gümrük vergilerini kaldırması ve Mercosur’un birçok sektördeki %35’e varan gümrük vergilerini de tedrici olarak indirmesi öngörülüyor. Bununla beraber, anlaşmanın hizmet ve imalat sektöründeki yatırımlara yeni imkânlar tanıması ve şirketlerin kamu ihalelerine katılımını kolaylaştırması da amaçlanıyor. Ayrıca, finansal hizmetler, telekomünikasyon ve taşımacılık dâhil olmak üzere hizmet ticaretini de geliştirmesi planlanıyor.

Anlaşma nedeniyle Avrupalı çiftçilerin ürünlerinin Güney Amerika’dan gelecek ürünler ile rekabet edemeyeceğinin savunulduğu sokak protestoları en yoğun Fransa, Belçika ve Polonya’da düzenlenmişti.[2] Bu düşüncenin temelinde Güney Amerika’da çiftçilerin işçilik ücretlerinin daha düşük olması, Güney Amerika’daki çiftliklerin daha geniş olması ve Avrupa’daki sıkı sağlık ve çevre düzenlemeleri yatıyor.[3] Buna karşı ortaya atılan argüman ise anlaşmanın Birliğin tarım ve gıda ürünleri ithalatında kendi pazarına sınırlı bir erişim imkânı tanıdığı yönünde, özellikle sığır eti, kümes hayvanları ve şeker gibi hassas ürünlerde erişimin kademeli olarak uygulanacağı ve kotalar aracılığıyla sınırlandırılacağını kaydediliyor.[4]

STA’ya ilişkin hem toplum hem de hükümet düzeyinde tepkilerin yükselmesinin ardından üye ülkeler ek süre talebinde bulunmuştu ve anlaşmanın imzalanma süreci gecikmişti.[5] Bunun sonucunda Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen çiftçilere, Ortak Tarım Politikası bütçesi altında 45 milyar avroluk finansmana 2028’den itibaren erken erişebilme fırsatı sunmuştu.[6] Birliğin söz konusu çiftçi protestolarına karşı aldığı bir başka tedbir ise AB Konseyi tarafından kabul edilen hem AB-Mercosur Ortaklık Anlaşması hem de AB-Mercosur Geçici Ticaret Anlaşması’ndan doğabilecek sorunlara karşı AB üreticilerini korumayı amaçlayan yeni tüzük oldu. AB Konseyi bu tüzüğün hâlihazırda var olan koruma mekanizmalarına dayandığını belirtiyor ancak daha hızlı ve sadeleştirilmiş olduğunu da ekliyor. Tüzük ile hassas ürünler için soruşturma başlatılmasını öngören bir eşik belirleniyor. Buna göre AB, ithalat miktarı son üç yılın ortalamasının %5 oranında üzerine çıktığı takdirde soruşturma imkânı sağlıyor. Soruşturmalar dört ay içinde tamamlanacak ve 21 gün içinde geçici önlemler uygulanacak. Komisyon hassas ürünlerin ithalatını izleyecek ve piyasa gelişmeleri hakkında düzenli raporlar yayımlayacak.

Tüzük, AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanmasının ardından 20 gün içerisinde yürürlüğe girecek.