Avrupa Komisyonu tarafından açıklanan Uygun Fiyatlı Enerji için Eylem Planı’nda ilk yılın muhasebesine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

UYGUN FİYATLI ENERJİ EYLEM PLANINDA İLK YILIN MUHASEBESİ

Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonunun 26 Şubat 2025 tarihinde açıkladığı Uygun Fiyatlı Enerji için Eylem Planı (Action Plan for Affordable Energy), AB’de enerji maliyetlerini düşürmek, sanayinin rekabetçiliğini desteklemek ve arz güvenliğini güçlendirmek üzere kısa, orta ve uzun vadeli araçları bir araya getiren kapsamlı bir çerçeve olarak kurgulanmıştı. 26 Şubat 2026 itibarıyla, planın yayımlanmasının üzerinden bir yıl geçerken Komisyon, yayımladığı değerlendirmede enerji fiyatlarının yüksek seyrinin tamamen ortadan kalkmadığı gösteriyor.[1]

Bir Yıllık Tablo

2025 yılında küresel arz desenleri, rüzgâr ve hidro üretimini etkileyen hava koşulları ile kış dönemindeki soğuk dalgaları gibi dışsal etkenler toptan enerji fiyatları üzerinde belirleyici olmaya devam etti. Bununla birlikte Komisyon, planın eylem başlıklarının önemli bölümünde ilerleme kaydedildiğini; özellikle şebekeler, izin süreçleri, enerji verimliliği, piyasa işleyişi ve koordinasyon mekanizmaları alanlarında somut adımlar atıldığını vurguluyor.

Eylem Planı, enerji maliyetleri sorununu üç ana kaynağa bağlayarak çözüm önerileri geliştirmişti: pahalı fosil yakıtlara yüksek bağımlılık, enerji piyasasında verimsizlikler ve elektrik sisteminin tam entegrasyonunun sağlanamaması. Bir yıllık uygulama perspektifinden bakıldığında, kısa vadeli “fatura rahatlatma” adımları ile daha yapısal dönüşüm araçları birlikte ilerledi; ancak, etkilerin üye ülke uygulama kapasitesi ve ulusal tercihleriyle yakından ilişkili olduğu daha görünür hale geldi. Bu nedenle Komisyon, AB düzeyindeki düzenleme ve rehberliğin yanında, ulusal ve yerel düzeyde tasarlanması daha uygun olan ayarlamalarda üye ülkelere teknik ve politik destek vermeye hazır olduğunu özellikle not ediyor.

Elektrik Faturaları

Planın en görünür kısmı, elektrik faturalarını hızlı biçimde aşağı çekmeye dönük seçeneklerdi. Bu çerçevede Komisyon elektrik üzerindeki vergi ve harçların azaltılması, faturalardaki enerji dışı maliyet kalemlerinin gözden geçirilmesi, şebeke ücretlerinin daha verimli tasarlanması ve tüketicilerin tedarikçi değiştirmesini kolaylaştıran rekabetçi perakende piyasa koşullarının güçlendirilmesi gibi başlıklara odaklandı. Bir yılın sonunda bazı üye ülkelerde vergi/harç düzenlemeleriyle sonuç alınmaya başlandığı ifade edilse de Komisyon daha yüksek bir ulusal çaba ihtiyacının altını çiziyor. Özellikle şebeke maliyetlerinin sistem bütününde düşürülmesi ve tüketicinin uygun fiyatlı yenilenebilir kaynaklara erişimini kolaylaştıracak mekanizmalar, hâlâ kritik uygulama alanları olarak duruyor.

Elektrik Arz Maliyeti

Komisyonun değerlendirmesi, elektrik arz maliyetlerinin daha iyi kontrol edilebilmesi için mevcut AB elektrik piyasası kurallarının hızlı ve eksiksiz biçimde uygulanmasının kritik olduğunu ortaya koyuyor. Bununla birlikte maliyet baskısını kalıcı biçimde azaltmak için uzun vadeli elektrik tedarik sözleşmelerinin örneğin enerji alım anlaşmalarının (PPA) yaygınlaştırılması, izin süreçlerinin hızlandırılması, şebekelerin güçlendirilmesi ve sistem esnekliğinin artırılması gibi tamamlayıcı adımların eş zamanlı yürütülmesi gerektiği vurgulanıyor. Bir yıllık uygulama döneminde PPA’ların önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik istişarelerin başlatılması ve bu alanda yeni bir tavsiye belgesinin hazırlanmasına dönük çalışmaların ilerlemesi ise Komisyonun piyasa tasarımıyla yatırım iklimini birlikte ele alan yaklaşımının somut bir göstergesi olarak öne çıkıyor.

Enerji Verimliliği

Eylem Planı’nın bir yıllık bilançosunda enerji verimliliği, maliyetleri kalıcı biçimde düşüren yapısal bir kaldıraç olarak yeniden teyit ediliyor. Komisyon, verimlilik yatırımlarının yüksek faturaları önlemede ve fosil yakıt ithalat faturasını orta-uzun vadede azaltmada kritik rol oynadığını vurguluyor. Bu doğrultuda iş dünyası için verimlilik çözümleri sunan piyasa aktörlerinin desteklenmesi, ürün standartları (etiketleme ve eko-tasarım) gibi düzenleyici araçların güncellenmesi ve KOBİ’lere finansman kanallarının etkinleştirilmesi, “anında etki ve kalıcı dönüşüm” hedefini aynı çizgiye çekiyor.

Şebekeler Paketi

Bir yıllık muhasebenin en somut düzenleme hamlelerinden biri, Komisyon’un 2025 yılının aralık ayında sunduğu Avrupa Şebekeler Paketi (European Grids Package) oldu. Temel amaç, temiz dönüşümü taşıyacak enerji altyapısına gerekli ivmeyi kazandırmak, şebeke yatırımları, bağlantılar, enterkonnektörler ve sistem esnekliği alanlarında darboğazları azaltmak. Komisyonun yaklaşımı burada netleşiyor: Yenilenebilir üretimi artırmak tek başına yeterli değil; bu üretimi sisteme bağlayacak, sınır ötesi akışları mümkün kılacak ve dalgalı üretimi dengeleyecek şebeke kapasitesi olmadan “uygun fiyatlı enerji” hedefi kalıcı hale gelemiyor.