AB’de 2024 yılı konut koşulları ve ısınma yetersizliği verilerine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB’DE 2024 YILI KONUT KOŞULLARI VE ISINMA YETERSİZLİĞİ VERİLERİ

Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı

AB İstatistik Kurumu Eurostat’ın 29 Ocak 2026 tarihinde yayımladığı veriler, 2024 yılında AB’de konut ısıtma koşulları ve hanelerin konutlarını yeterince ısıtamaması sorununu görünür kılıyor.[1] Verilere göre 2024 yılında AB nüfusunun %9,2’si evini yeterince sıcak tutamadı ve bu oran 2023’e kıyasla %1,4 düzeyinde bir iyileşmeye işaret etti. Öte yandan veriler, ısınma yetersizliğinin tek başına bir enerji meselesi olmaktan çok konut niteliği, gelir dağılımı, konut maliyetleri ve sosyal kırılganlıklarla iç içe geçmiş bir yaşam koşulları göstergesi olduğunu ortaya koyuyor. 2024 verileri ayrıca hanelerin mülkiyet yapısı, aşırı kalabalık konutlarda yaşama, konut maliyeti yükü ve konut arayışında ayrımcılık gibi başlıklarda da AB içinde belirgin ülke farklılıkları bulunduğunu gösteriyor.

Isınma Yetersizliği ve Enerji Yoksulluğu

2024’te AB’de nüfusun %9,2’sinin konutunu yeterince sıcak tutamaması, 2023’teki %10,6 seviyesine kıyasla gerileme anlamına geliyor ve enerji fiyatlarındaki oynaklık ile yaşam maliyetlerindeki baskının sürdüğü bir dönemde, kısmi bir toparlanma sinyali veriyor. Buna karşın ülkeler arasında tablo keskin biçimde ayrışıyor: En yüksek oranlar Bulgaristan ve Yunanistan’da %19 ile kaydedilirken Litvanya %18 ve İspanya %17,5 ile bu grubu izliyor. Buna karşılık en düşük oranlar Finlandiya’da %2,7 düzeyinde gerçekleşirken Polonya ve Slovenya’da %3,3, Estonya ve Lüksemburg’da ise %3,6 seviyesinde ölçülüyor. Bu dağılım, iklim koşullarının yanı sıra hane gelirleri, konutların enerji verimliliği, fiyat düzeyi ve sosyal desteklerin etkisinin de belirleyici olduğunu gösteriyor.

Konutun Mülkiyet Yapısı

Konut piyasasının yapısı, hanelerin kırılganlık düzeyini belirleyen temel çerçevelerden birini oluşturuyor. 2024’te AB’de nüfusun %68,4’ü sahibi olduğu konutlarda yaşarken %31,6’sı kiracı konumunda bulunuyor. Borçsuz konut sahipliği %44,2 ile daha büyük paya sahipken ipotek veya konut kredisi olanlar %24,3 düzeyinde. Kiracıların %21,1’i piyasa kirası öderken %10,5’i indirimin uygulandığı ya da ücretsiz konutlarda yaşıyor. Bu tablo, kiracıların ve özellikle piyasa kirası ödeyen kesimlerin hem konut maliyeti yükü hem de enerji faturalarının bütçeye etkisi açısından daha kırılgan bir pozisyonda olabileceğine işaret ediyor.

Aşırı Kalabalık Konutlarda Yaşam

Konut kalitesi ve barınma yeterliliğinin bir diğer kritik göstergesi aşırı kalabalık konutlarda yaşama oranı. 2024’te AB genelinde nüfusun %16,9’u aşırı kalabalık hanelerde yaşıyor. Bu oran, Romanya’da %40,7 ve Letonya’da %39,3 ile çok yüksek seviyelere çıkarken Bulgaristan %33,8, Polonya %33,7 ve Hırvatistan %31,7 ile %30’un üzerinde seyreden ülkeler arasında yer alıyor. Buna karşılık GKRY %2,4, Malta %4,4 ve Hollanda %4,6 ile en düşük oranları kaydediyor. Eurostat’a göre aşırı kalabalık konutlarda yaşam, hanelerin yaşam standardı üzerindeki baskıyı ve sosyal kırılganlık alanlarını büyütebiliyor.

Konut Maliyeti Yükü ve Gelir Üzerindeki Baskı

Son olarak konut maliyetlerinin hane gelirine oranı, yaşam maliyeti tartışmasının merkezinde yer alıyor. 2024’te AB’de nüfusun %8,2’si hane kullanılabilir gelirinin %40’ı veya daha fazlasını konut giderlerine ayıran grupta bulunuyor. Ülke düzeyinde en yüksek konut maliyeti yükü Yunanistan’da %28,9 ile öne çıkıyor ve onu Danimarka %14,6, Almanya %12,0, İsveç %10,6, Çekya %9,2 izliyor. En düşük oranlar GKRY’de %2,4, Hırvatistan’da %3,7 ve Slovenya’da %3,8 olarak kaydediliyor. Konut maliyeti yükü arttıkça, hanelerin enerji harcamalarını karşılayabilme kapasitesi düşüyor ve bu göstergenin ısınma yetersizliği verileriyle birlikte okunması önem taşıyor.

Türkiye Ne Durumda?

Eurostat ve TÜİK verilerine göre, Türkiye, Avrupa'da konuta en fazla bütçe ayıran ülkeler arasında yer alıyor. Eurostat’a göre, Türkiye’de kullanılabilir hane halkı gelirinde konut harcamalarının payı 2018’de % 18,20 iken, 2024'de bu oran 3 puanlık yükselişle % 21,10 oldu. TÜİK'in verilerine göre, 2022’de % 22,4 olan konut ve kira harcamalarının tüketim içindeki payı, 2023’te % 23,9’a yükseldi. Türkiye 2024’te, 25 Avrupa ülkesi arasından konut harcamalarına en fazla bütçe ayıran 5. ülke oldu. TÜİK verilerine göre, 2023 yılında Türkiye’de tüketim harcamalarının dağılımında ikinci sırada % 21,9 ile ulaştırma, üçüncü sırada % 20,6 ile gıda yer alırken eğitim ve kültür-sanat harcamaları % 1-2 olarak gerçekleşti.