Türkiye-Kuzey Makedonya arasındaki STA kapsamındaki menşe kurallarının, Pan-Avrupa-Akdeniz çerçevesindeki revize kurallarla uyumlu hâle getirilmesini öngören düzenlemeye ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

TÜRKİYE-KUZEY MAKEDONYA STA’SINDA MENŞE KURALLARI GÜNCELLEMESİ

Ahmet Emre Usta, İKV Uzmanı

Türkiye ile Kuzey Makedonya arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması (STA) kapsamındaki menşe kurallarının, Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) çerçevesindeki revize kurallarla uyumlu hâle getirilmesini öngören Protokol, 22 Aralık 2025 tarihinde Üsküp’te imzalandı. 1 Ocak 2026 itibarıyla uygulanacak düzenleme ile tedarik esnekliğinin artırılması, menşe ispatında sadeleşme sağlanması ve gümrük işlemlerinin hızlandırılması amaçlanıyor.

Revize edilen PEM kuralları, kümülasyon ve menşe şartlarında önemli teknik değişiklikler içeriyor. Kümülasyon bakımından, diyagonal kümülasyon korunurken, tam kümülasyon yaklaşımı sanayi ürünlerinin büyük bölümünde genişletiliyor. Tekstil ve konfeksiyon ürünlerinde ise genel kural olarak “ikili tam kümülasyon” esası öne çıkıyor. Menşe statüsü taşımayan girdiler bakımından “genel tolerans” oranı %10’dan %15’e yükseltiliyor. Ancak bu artışın tekstil ve konfeksiyon ürünlerinde aynı şekilde ve aynı kapsamda uygulanmadığı, bu ürünler için ayrı hükümler bulunduğu dikkate alınmalı. Gümrük vergisi iadesi yasağı bakımından ise yasak, genel olarak kaldırılıyor ve buna karşılık tekstil ve konfeksiyon ürünlerinde istisnalarla birlikte korunuyor.

Bu çerçeve, otomotiv yan sanayii gibi ara girdi kullanımının yoğun olduğu sektörlerde maliyet ve tedarik avantajı yaratma potansiyeli taşıyor. Tekstil tarafında ise kazanımlar, “tam kümülasyonun genelleştirilmesi”nden ziyade ikili tam kümülasyon imkânı ve ürün bazlı listelerdeki daha esnek alternatiflerden kaynaklanıyor. Ayrıca, menşe ispat belgelerinde (EUR.1 ve menşe beyanı) sistemin sadeleşmesi ve tarafların mutabakatı hâlinde elektronik ispat/ibraz seçeneklerine kapı aralanması, operasyonel süreçlerde ek kolaylaştırma imkânı oluşturuyor.