2012 yılında altmış yıldan fazla bir süredir Avrupa’da barış ve uzlaşmanın, demokrasinin ve insan haklarının ilerlemesine katkıda bulunduğu gerekçesiyle Nobel Barış Ödülü’nü alan AB bugün iklim, göç, hızla ilerleyen teknolojik gelişmeler ve dijitalleşme gibi küresel sorunların yanında dünyada ve kendi bölgesinde artan çatışmalarla, kendisinin güçlü biçimde savunduğu uluslararası kurumların görev ve işlevlerinin giderek daha tartışmalı hâle gelmesiyle, uluslararası hukukun adeta işleyemez hâle gelmesiyle yüzleşmek zorundadır. Rusya’nın Ukrayna’ya saldırmasıyla beraber savaş çanlarının AB’nin kapısında çalmaya başlaması ve Birliğin Ukrayna’ya desteğini açık biçimde ortaya koyarak sürdürmesi AB’nin savunma, güvenlik ve dış politikalarını belki de tarihinde hiç olmadığı kadar önemli hâle getirmiştir.

AB’de savunma ve güvenliğin temelleri Avrupa Savunma Topluluğu ile atılmış olsa da o dönemde asıl hedef Avrupa’nın yeniden inşası olduğundan, savunma ve güvenlik odaklı çalışmalar ikinci plana atılmıştır. Zaman içerisinde bu alanda çalışmalar artmasına rağmen net ve kritik değişimler Rusya-Ukrayna savaşının başlamasının ardından görülmeye başlanmıştır. Bu değişiklikler arasında Avrupa’nın Yeniden Silahlandırılması Planı, Barışı Koruma-Savunma Hazırlığı 2030 Yol Haritası, SAFE ve askerî Schengen bölgesi planları yer almaktadır. Tüm bunlar Birliğin gündeminin “yumuşak politika (soft politics)” altında tanımlanabilecek konu başlıkları yerine “sert politika (hard politics)” alanlarına yöneldiğini göstermektedir. İçinde bulunduğumuz çatışma ortamı AB’ye başka bir seçenek bırakmamıştır.

Burada, AB’nin bu tehditlere tek başına göğüs gerip geremeyeceği ihtimalini ele almak önemlidir. AB, savunma ve güvenlik alanında her ne kadar kapsamlı çalışmalar yürütse de bu alanda yeterli düzeyde kapasite ve etkinlik geliştirmesi için zamana ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle, diğer aktörlerle geliştireceği ortaklık ve iş birliği mekanizmaları kritik önem taşımaktadır. AB’nin aday ülkesi ve stratejik ortağı olan Türkiye, Avrupa’nın savunma ve güvenliğinin sağlanmasında kilit bir rol oynamakta ve bu rolünü sürdürmeye adaydır. Türkiye’nin jeopolitik konumu, gelişen savunma sanayisi ve güçlü ordusu, bu çerçevede stratejik bir değer sunmaktadır.

Bu yayın, AB’nin Ortak Dış ve Güvenlik Politikası ve Güvenlik ve Savunma Politikası’nın oluşumunu ve zaman içerisinde gösterdiği değişimleri Ukrayna-Rusya savaşı ekseninde incelemektedir. Özellikle savaş sonrası ortaya çıkan politikaları detaylı bir şekilde analiz etmektedir. Son olarak, Türkiye’nin Avrupa güvenlik ve savunmasının neresinde olduğu ve nasıl gelecekte de Avrupa güvenlik mimarisinin bir parçası olacağına bakmaktadır. 

Yayının PDF versiyonuna buradan ulaşabilirsiniz.

Yayın Adı: Avrupa Birliği'nin Dış ve Güvenlik Politikası'nın Dönüşümü

Yayın No: 330

ISBN: 978-605-7756-25-1

Yayın Tarihi: Ağustos 2026

Sayfa Sayısı: 75

Hazırlayan: Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı