AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması akredite doğrulayıcı kuruluş kayıt sisteminin kullanıma açılmasına ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB SKDM’SİNDE YENİ DÖNEM: DOĞRULAYICI KURULUŞLAR İÇİN KAYIT SÜRECİ BAŞLADI

Melike Sönmez, İKV Uzman Yardımcısı

1 Eylül 2026 itibarıyla AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM) kapsamında akredite doğrulayıcı kuruluşların kayıtlarının tutulacağı sistem kullanıma açıldı.[1] Sisteme, AB üyesi ülkelerin ulusal akreditasyon kuruluşları tarafından akredite edilen doğrulayıcı kuruluşlar ile bir AB ülkesinin ulusal akreditasyon kuruluşuyla anlaşması bulunan üçüncü ülke akreditasyon kuruluşlarınca akredite edilen kuruluşlar başvurabilecek. Bu kapsamda, Hollanda Akreditasyon Kurumu (RvA) ile anlaşması bulunan Türkiye Cumhuriyeti Ulusal Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından akredite edilen Türkiye’deki doğrulayıcı kuruluşlar da sisteme kayıt olabilecek.

Akredite doğrulayıcı kuruluşların Ocak 2027 itibarıyla doğrulama raporlarını sisteme yüklemeye başlaması öngörülüyor. SKDM’nin kesin dönemi kapsamında (Avrupa içindeki) ithalatçıların ise 2026 için doğrulanmış yıllık emisyon raporlarını en geç 30 Eylül 2027 tarihine kadar sunmaları gerekecek. Geçiş döneminde (2023-2025) ithalatçılar yalnızca emisyon verilerini raporlamakla yükümlüyken, sertifika satın alma zorunluluğu bulunmuyordu. 2026 itibarıyla ise SKDM’nin kesin dönemine geçilmesiyle birlikte emisyon verilerinin doğrulanması ve sertifika yükümlülüğünün uygulanması süreci başladı.[2]

Bilindiği üzere SKDM kapsamında üçüncü ülkelerdeki şirketler doğrudan bir mali yükümlülük üstlenmiyorlar. Türkiye gibi üçüncü ülkelerde yer alan şirketler, ticari ilişki içine girdikleri AB’li ticaret ortaklarınca yansıtılan maaliyetlere ve düzenleme kapsamında gerekli bürokratik yükümlülüklere tabii durumdalar. Bu çerçevede, Türkiye’de AB’ye ihracat yapan üreticilerin ürünlerin emisyonlarına ilişkin verileri ölçerek akredite doğrulayıcı kuruluşlara sunmaları önem kazanıyor. Üçüncü ülke operatörü (Örneğin AB’de ortağı bulunan Türk firmalar) tarafından doğrulanmış emisyon verilerinin sunulmaması halinde ithalatçının (AB’deki iş ortağı) sistemde varsayılan değerleri kullanması gerekecek. Ayrıca doğrulatılmış emisyon verilerinin üçüncü ülke operatörünce sunulamaması halinde, varsayılan değerlere ek olarak öngörülen %10’luk maaliyet nedeniyle ithalatçının SKDM kapsamında daha yüksek bir maliyetle karşılaşması söz konusu olabilecek. Bu da Türkiye’de bulunup AB’li iş ortaklarıyla çalışan firmalara ek maaliyetler yansıtılması ya da bu firmaların rekabet avantajını yitirmesi anlamına gelebilir. Dolayısıyla Türkiye’den AB’ye ihracat yapan firmalar açısından emisyon verilerinin önceden hazırlanması ve akredite doğrulayıcı kuruluşlar tarafından doğrulatılması önem taşıyor. AB’deki ithalatçıların tedarik zincirini kapsayan doğrulanmış emisyon verilerini talep etmesi beklendiğinden, Türk ihracatçıların bu süreci ithalatçıdan gelecek talebi beklemeden tamamlamaları ticari operasyonların aksamaması açısından önem arz ediyor.

Bu kapsamda Türkiye’de doğrulama hizmeti sunacak kuruluşların ilgili standartlar çerçevesinde TÜRKAK tarafından akredite edilmesi, ihracatçı ve üretici firmaların ise emisyon verilerini akredite doğrulayıcı kuruluşlar aracılığıyla doğrulatması gerekiyor. TÜRKAK tarafından akredite edilen doğrulayıcı kuruluşların listesine TÜRKAK’ın internet sitesinden ulaşılabiliyor. Emisyon verilerini bu kuruluşlar aracılığıyla doğrulatarak hazır bulunduran firmalar, SKDM kapsamında kendilerinden talep edilebilecek doğrulanmış emisyon verilerini zamanında sunabilecek. Böylece Türk ihracatçıların AB pazarındaki rekabet gücünün korunmasına katkı sağlanabilecek.

TÜRKAK’ın yanı sıra, AB üyesi olmayan Ukrayna’nın Ulusal Akreditasyon Kurumu (NAAU) da İsveç Akreditasyon ve Uygunluk Değerlendirme Kurulu (Swedac) ile yaptığı iş birliği kapsamında ilgili akreditasyon başvurularını almaya yetkili bulunuyor.