Avrupa Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü tarafından yayımlanan “Gelecek AB bütçesini toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın hakları için işlevsel kılmak” başlıklı rapora ilişkin İKV Bilgi notu yayımlandı.

2028-2034 AB ÇOK YILLI MALİ ÇERÇEVESİ TEKLİFİNİN TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü tarafından 10 Ağustos 2026 tarihinde “Gelecek AB bütçesini toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın hakları için işlevsel kılmak (Making the next EU budget work for gender equality and women’s rights)” başlıklı rapor yayımlandı.[1] Rapor, AB’nin 2028-2034 dönemini içeren Çok Yıllı Mali Çerçevesi tekliflerini toplumsal cinsiyet bütçelemesi ve ana akımlaştırması açısından ele alıyor.

Avrupa Komisyonu, 2028-2034 dönemi için AB genelinde endüstrileri, sektörleri ve çevreyi etkileyecek yaklaşık iki trilyon avroluk bir bütçe harcaması öneriyor. Bu bütçe AB ve üye ülkeler düzeyinde, ayrıca küresel ölçekte toplumsal cinsiyet eşitliğini teşvik etmek için temel bir araç olarak görülüyor.

2028-2034 Çok Yıllı Mali Çerçeve

Önerilen 2028-2034 Çok Yıllı Mali Çerçevesi, yalnızca üç politika başlığına indirilmiş daha basit bir yapı sunuyor. 2021-2027 döneminde 52’den fazla olan finansman aracı sayısı 16’ya düşürüldü ve çeşitli öncelikler daha büyük şemsiye programlar altında birleştirildi. Yeni yapıda, Üye Devletlerin Komisyon ile yönettiği tüm fonlar, yeni önerilen Ulusal ve Bölgesel Ortaklık Fonu adı altında tek bir yönetmelik ve programda toplandı. Her Üye Devlet, mevcut 10’dan fazla programlama belgesinin yerini alacak tek bir ulusal ve bölgesel ortaklık planı hazırlayacak. Yeniden düzenlenen Mali Tüzük, toplumsal cinsiyet bütçelemesi yaklaşımının uygulanması için yasal bir zemin sunuyor.

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Açısından Tespit Edilen Riskler ve Eksiklikler

Çok Yıllı Mali Çerçeve’nin 1’inci ve 2’nci başlıkları altındaki finansman programı taslaklarının hiçbirinde, programın tamamını kapsayan toplumsal cinsiyet eşitliği hedefleri bulunmuyor. Sadece AgoraEU ve Ufuk Avrupa programlarının belirli alt bileşenlerinde bu hedeflere atıf yapılıyor. Programlarda yalnızca toplumsal cinsiyet eşitliğini teşvik etme amacına yönelik olarak ayrılmış özel bir bütçe kalemi veya harcama kotası bulunmuyor.

Uyum politikası ve Avrupa Sosyal Fonu Artı gibi toplumsal cinsiyet eşitliğine dair önemli standartlar barındıran araçlar Ulusal ve Bölgesel Ortaklık Fonu’na entegre edilirken, Avrupa Sosyal Fonu Artı’da bulunan spesifik toplumsal cinsiyet eşitliği hedefleri bu yeni geniş fonun yönetmeliğinde yer almıyor.

İklim ve çevre standartlarında uygulanan “Önemli Ölçüde Zarar Vermeme” ilkesi, toplumsal cinsiyet eşitliği alanında uygulanmıyor; bu durum bütçenin istenmeyen olumsuz sonuçlarına karşı hesap verebilirliği zayıflatıyor.

234 milyar avroluk bütçesiyle en büyük fonlardan biri olan Avrupa Rekabetçilik Fonu’nda toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik herhangi bir hedef veya ana akımlaştırma mekanizması bulunmuyor.

Müzakere Sürecine Yönelik Politika Tavsiyeleri

• Bütçe döngüsünün tüm aşamalarını kapsayacak kapsamlı toplumsal cinsiyet ana akımlaştırma hükümleri oluşturulmalı ve finansman programı yönetmeliklerine açık toplumsal cinsiyet eşitliği hedefleri eklenmeli.
• Özellikle kadın hakları, eşitlik ve cinsiyete dayalı şiddetle mücadele amacı güden AgoraEU ve Küresel Avrupa programlarındaki fonlar güvence altına alınmalı, belirli bütçe kalemleri sadece bu amaçlar için tahsis edilmeli.
• Toplumsal cinsiyet harcama izleme metodolojisi (gender equality tracking methodology) OECD ve BM gibi uluslararası standartlara uyumlu hâle getirilmeli, asgari kriterler ile “zarar vermeme” (do no harm) ilkesi eklenmeli ve ara değerlendirme puanları sisteme yeniden dâhil edilmeli.
• Bütçe performans göstergelerinde yer alan veriler, cinsiyete göre ayrıştırılmış (sex-disaggregated) olarak toplanmalı ve değerlendirilmeli.
• Ulusal ve Bölgesel Ortaklık Planlarına ve Avrupa Sömestri süreçlerine toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifi tam olarak entegre edilmeli, ayrıca bağımsız cinsiyet bütçelemesi uzman kurulları ve sivil toplum örgütleri finanse edilerek desteklenmeli.