AB’de elektrik üretiminde kömür kullanımı verilerine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB’DE ELEKTRİK ÜRETİMİNDE KÖMÜR KULLANIMI VERİLERİ

Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı

AB İstatistik Ofisi Eurostat’ın 13 Ağustos 2026 tarihinde yayımladığı veriler, AB elektrik üretiminde kömürün payının 2025 yılında tarihî olarak en düşük seviyeye gerilediğini ortaya koyuyor. 2025’te taş kömürü, AB’nin toplam brüt elektrik üretiminin %3,7’sini oluştururken 105.601 gigavatsaat elektrik üretiminde kullanıldı. Linyitin payı ise %5,5 seviyesinde gerçekleşti ve linyitten elektrik üretimi 154.186 gigavatsaat oldu. Böylece taş kömürü ve linyitin toplam payı %9,2’ye gerileyerek veri serisindeki en düşük seviyeye indi. 2024’te ilk kez %10’un altına düşen kömürün elektrik üretimindeki payının 2025’te daha da azalması, AB enerji sisteminde kömürden çıkış eğiliminin kalıcılaştığını gösteriyor. [1]

Elektrik Üretiminde Kömürün Gerileyen Rolü

1990 yılında kömür, AB elektrik üretiminin üçte birinden fazlasını karşılıyordu. Aynı yıl taş kömürü %19,8, linyit ise %15,3 payla elektrik üretiminde ikinci ve üçüncü en büyük kaynaklar arasında yer alıyordu. 2000 yılına gelindiğinde kömürün toplam payı %30,4’e geriledi. Sonraki dönemde 2011-2012 ve 2021-2022 yıllarında sınırlı toparlanmalar görülse de genel eğilim aşağı yönlü seyretti ve kömürün payı 2025’te %9,2 ile en düşük seviyesine ulaştı.

Bu dönüşüm, AB elektrik üretiminde kaynak sıralamasını da değiştirdi. 1990’da sistemin temel kaynakları arasında yer alan taş kömürü ve linyit, 2025 itibarıyla sırasıyla yedinci ve altıncı büyük elektrik üretim kaynağı konumuna geriledi. Her iki kömür türü de zaman içinde nükleer ısı, doğal gaz ve yenilenebilir enerji kaynaklarının gerisinde kaldı. Kömürün payı nükleer ısı tarafından 1994’te, doğal gaz tarafından 2019’da, hidroelektrik ve rüzgâr tarafından 2023’te, güneş enerjisi tarafından ise 2024’te geçildi.

Kömürün elektrik üretimindeki ağırlığının azalması, AB’nin yenilenebilir enerji kapasitesindeki artış, doğal gazın sistemdeki dengeleyici rolü, iklim politikaları ve kömürden çıkış kararlarıyla birlikte okunmalı. Ancak düşüş yalnızca elektrik üretimiyle sınırlı değil; kömür tüketimi ve üretimi de tarihî düşük seviyelere geriliyor. 2025’te AB’de taş kömürü tüketiminin 107 milyon tona, linyit tüketiminin ise 184 milyon tona indiği tahmin ediliyor. Bu seviyeler, her iki kömür türü için de yeni tarihî düşük değerler anlamına geliyor.

Kömürden Çıkış ve Üye Ülkelerdeki Farklılaşma

AB genelinde kömürün elektrik üretimindeki payı belirgin biçimde gerilerken, üye ülkeler arasında kömürden çıkış süreci farklı hızlarda ilerliyor. Bazı ülkeler kömürü tamamen ya da elektrik ve ısı üretimi alanında aşamalı olarak terk ediyor. Portekiz, 2021 yılında elektrik üretiminde taş kömürü kullanımını sonlandırdı. Slovakya ise 2024 yılında linyit üretimini aşamalı olarak bitirdi. Bu gelişmeyle birlikte AB’de linyit üreticisi ülke sayısı sekize geriledi.

Taş kömürü üretiminde de uzun vadeli düşüş dikkat çekiyor. 1990’da mevcut AB ülkeleri içinde 13 ülke taş kömürü üretirken, 2025 itibarıyla AB’de yalnızca Polonya ve Çekya taş kömürü üreticisi olarak kaldı. Polonya, AB taş kömürü üretiminin büyük bölümünü karşılamaya devam ederken, Çekya’nın üretimdeki payı oldukça sınırlı seviyede bulunuyor. Linyitte ise üretim ve tüketim daha çok aynı ülkelerde yoğunlaşıyor; çünkü, linyitin enerji içeriği daha düşük olduğu için uluslararası ticareti sınırlı kalıyor ve çoğunlukla üretildiği ülkelerde elektrik ve ısı üretiminde kullanılıyor.