Dijital dünyada sorumlu devlet davranışı için uluslararası çerçevenin uygulanmasına yönelik daimî bir kurumsal yapıyı temsil eden Mekanizma’nın ilk toplantısına ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

BM SİBER ALANDA SORUMLU DEVLET DAVRANIŞI KÜRESEL MEKANİZMASI

Hatice Zeynep Şen, İKV Uzman Yardımcısı

Birleşmiş Milletler (BM) üye devletlerinin temsilcileri, 20-24 Temmuz 2026 tarihleri arasında New York’ta bir araya gelerek Siber Alanda Sorumlu Devlet Davranışına İlişkin Küresel Mekanizma’nın (Global Mechanism on developments in the field of ICTs in the context of international security and advancing responsible State behaviour in the use of ICTs) ilk Genel Kurul oturumunu (substantive Plenary session) gerçekleştirdi.[1] Mekanizma, siber alanda uzun süredir devam eden BM müzakerelerinin, dijital dünyada sorumlu devlet davranışına ilişkin uluslararası çerçevenin uygulanmasına yönelik daimi bir kurumsal yapıya kavuşmasını temsil ediyor.

Küresel Mekanizma Nasıl Kuruldu, Yapısı ve İşleyişi

BM’nin siber güvenlik alanındaki çok taraflı müzakereleri 1998 yılına, Rusya’nın BM Genel Kurulu’nun Birinci Komitesi’ne bir karar taslağı sunmasına kadar uzanıyor. Takip eden yıllarda önce sınırlı katılımlı Hükümet Uzmanları Grupları (GGE), ardından tüm üye devletlere açık Ortak Çalışma Grupları (OEWG) aracılığıyla yürütülen müzakereler, 2015 yılında GGE tarafından kabul edilen ve BM Genel Kurulu tarafından onaylanan 11 gönüllü sorumlu devlet davranışı normuyla önemli bir aşamaya ulaştı. 2021-2025 döneminde faaliyet gösteren ikinci OEWG, 11 Temmuz 2025 tarihinde 11’inci ve son oturumunda uzlaşıyla kabul ettiği Nihai Rapor ile bu süreci daimî bir kurumsal yapıya dönüştürme kararı aldı. Rapor, BM ICT Alanındaki Gelişmeler ve Sorumlu Devlet Davranışının İlerletilmesine İlişkin Küresel Mekanizma’nın kurulmasını önerdi.[2] BM Genel Kurulu, 1 Aralık 2025 tarihinde aldığı kararla bu Nihai Raporu ve Küresel Mekanizma’nın kuruluşunu oy birliğiyle onayladı.[3] Mekanizma, 30-31 Mart 2026 tarihinde New York’ta düzenlenen örgütsel oturumla resmen faaliyete geçti.

BM Genel Kurulu’nun Birinci Komitesi’ne bağlı bir alt organ olarak faaliyet gösteren Küresel Mekanizma, beş yıllık döngüler hâlinde çalışıyor. Her yıl bir Genel Kurul oturumu düzenlenirken, biri siber güvenlik alanındaki somut tehditlere, diğeri kapasite geliştirmeye odaklanan iki Özel Tematik Grup (Dedicated Thematic Group) oluşturuluyor. Bu grupların ilk toplantıları 7-11 Aralık 2026 tarihinde gerçekleştirilecek. Beş yıllık döngünün sonunda bir Gözden Geçirme Konferansı düzenlenmesi de öngörülüyor. İlk Gözden Geçirme Konferansı’nın 2031’de yapılması planlanıyor. Mekanizma’nın ilk iki yıllık döneminin (2026-2027) başkanlığını El Salvador’un BM Daimî Temsilcisi Büyükelçi Egriselda López yürütüyor. ECOSOC statüsüne sahip sivil toplum kuruluşları esaslı Genel Kurul ve Gözden Geçirme Konferansı toplantılarına akredite olabilirken, diğer paydaşlar itirazsızlık usulüyle (non-objection) akredite edilebiliyor.

İlk Genel Kurul Oturumunda Neler Görüşüldü?

20-24 Temmuz’daki toplantılarda üyeler sorumlu devlet davranışı çerçevesinin beş ana sütunu (mevcut ve muhtemel siber tehditler, uluslararası hukukun uygulanması, üzerinde uzlaşılan normların hayata geçirilmesi, güven artırıcı önlemlerin güçlendirilmesi ve küresel kapasite geliştirilmesinin desteklenmesi) etrafında görüşmeler yürüttü. Toplantılarda ayrıca Aralık 2026’da ilk kez bir araya gelecek olan iki Özel Tematik Grubun eş kolaylaştırıcılarının belirlenmesi ve çalışma yöntemlerine ilişkin müzakereler öne çıktı. Genel Kurul, örgütsel oturumdan bu yana Mekanizma’nın esas gündem maddeleri üzerinden ilk kez toplandığı oturum olması bakımından önem taşıyor ve taahhütlerin somut adımlara dönüştürülmesi sürecinin fiilen bu oturumla başladığı değerlendiriliyor.

AB’nin Katkısı

AB, dünyanın siber kapasite geliştirme alanındaki en büyük destekçilerinden biri olarak, küresel ortaklara yönelik projelere bugüne kadar 140 milyon avro kaynak ayırdığını hatırlatarak toplantılar boyunca aktif katkı sağladı ve küresel siber güvenliği güçlendirmeye yönelik somut adımları teşvik etti.[4] AB, Genel Kurul’da dört öncelik alanı belirledi: kritik altyapının korunması, fidye yazılımları (ransomware) ve yapay zekânın siber güvenliğe ilişkin etkileri gibi konularda somut çalışmaların ilerletilmesi; uluslararası hukukun uygulanması ve 11 gönüllü normun hayata geçirilmesi dahil olmak üzere BM çerçevesinin uygulanmasının desteklenmesi; hükûmetlerden ve çoklu paydaşlardan uzmanların katılımının teşvik edilmesi ve uluslararası ortaklıklar ile kapasite geliştirme yoluyla küresel siber dayanıklılığın güçlendirilmesi. AB ayrıca, sorumlu devlet davranışı normlarını nasıl uyguladığına dair somut örnekler sunan gayriresmî bir belge (non-paper) paylaştı. Bölgesel ortaklar ve sivil toplumla birlikte normların uygulanmasına ilişkin bir yan etkinlik de düzenledi.

BM Küresel Mekanizması’nın ilk Genel Kurul oturumu, siber güvenlik alanındaki uluslararası müzakerelerin kalıcı, tek izli bir kurumsal çerçeveye kavuşmasının somut bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Toplantı yeni bir bağlayıcı düzenleme veya normatif belge üretmese de üye devletlerin aralık ayında toplanacak Özel Tematik Gruplar aracılığıyla mevcut çerçeveyi uygulamaya odaklanma iradesini teyit etmesi açısından önem taşıyor. Mekanizma’nın önümüzdeki dönemde ne ölçüde somut sonuçlar üretebileceği, Aralık 2026’daki Özel Tematik Grup toplantıları ve 2031’deki ilk Gözden Geçirme Konferansı’na kadar geçecek süreçte netlik kazanacak.