Üçüncü ülkelerdeki AB tarım, gıda ve içecek ürünleri araştırmasına ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

ÜÇÜNCÜ ÜLKELERDEKİ AB TARIM, GIDA VE İÇECEK ÜRÜNLERİ ARAŞTIRMASI

Emiralp Mutlu, İKV Stajyeri

2024 yılında AB tarım-gıda ihracatı 235,4 milyar avroya ulaşarak rekor seviyeye çıktı; böylece sektörün ticaret fazlası 63,6 milyar avroyu buldu.^[1] İhracat hacmindeki bu büyüme eğilimi sürerken, Birlik dışındaki pazarlarda AB ürünlerinin görünürlüğünü, güvenilirliğini ve itibarını artırmak Birlik politikalarının temel önceliklerinden biri hâline geldi. Bu doğrultuda; hedef pazarlardaki tüketici algısını ölçmek amacıyla Avrupa Araştırma Yürütme Ajansı (European Research Executive Agency - REA) adına Demoscopy tarafından Şubat 2026 döneminde, 20-55 yaş arası kentli nüfusu temsil eden 11.119 kişiyle yürütülen Eurobarometre araştırması, AB üyesi olmayan 11 kilit pazardaki (ABD, Birleşik Krallık, BAE, Suudi Arabistan, Çin, Hindistan, Endonezya, Japonya, Meksika, Güney Kore, Tayland) tüketicilerin satın alma alışkanlıklarını ve AB ürünlerine yönelik algılarını ortaya koydu.^[2]

Araştırmaya göre küresel tüketicilerin gıda tercihlerinde ürün menşeine dikkat etme oranı oldukça yüksek bir seviyede seyretti. Araştırmaya katılan tüketicilerin %57’si satın aldıkları ürünlerin menşe ülkesini veya bölgesini sıklıkla kontrol ettiğini belirtti; en azından bazen kontrol edenlerin oranı ise %86’yı buldu. Menşe bilinci özellikle çocuklu ailelerde (%64) ve genç nüfusta daha belirleyici bir faktör olarak öne çıktı; ülkeler bazında ise Suudi Arabistan (%69) ile Hindistan (%69) menşe kontrolünün en yüksek olduğu pazarlar. AB ürünlerinin tüketim sıklığı incelendiğinde, kentli tüketicilerin %40’ı haftalık olarak AB menşeli gıda ve içecek tükettiğini ifade etti. Birleşik Arap Emirlikleri (%58) ve Birleşik Krallık (%50) AB ürünlerinin düzenli tüketiminde ilk sıralarda yer alırken; Meksika (%27) ve Japonya (%28) gibi pazarlarda haftalık tüketim daha sınırlı kaldı.

Şekil 1: Tüketicilerin Tarım, Gıda ve İçecek Ürünlerini Satın Alırken Ürün Menşeine (Ülke/Bölge) Bakma Sıklığının Ülkelere Göre Dağılımı (%)

Kaynak: Avrupa Komisyonu, Flash Eurobarometer, REA / Demoscopy, 2026 (doi:10.2848/0552976).

Tüketicilerin gıda alım kararlarında en belirleyici kriter %76 ile açık ara kalite oldu; bunu tat (%56), fiyat (%45) ve güvenlik (%41) takip etti. Çevresel sürdürülebilirlik (%8) ve hayvan refahı (%5) gibi etik kriterler ise satın alma kararlarında arka planda kaldı. AB ürünleri genel algı açısından oldukça güçlü bir imaj sergiledi. Katılımcıların %83’ü AB ürünlerini kaliteli, %81’i güvenli ve %82’si lezzetli olarak nitelendirdi. Çin, Tayland ve Endonezya’da AB ürünlerinin imajı son derece yüksek çıkarken, Japonya’da algı seviyesi daha temkinli seyretti. Buna karşın, ürünlerin “fiyat-performans/ödenen paranın karşılığı” olma algısı (%70) kalite ve güvenlik skorlarının gerisinde kaldı; özellikle Çin (%58) ve Endonezya’da (%57) kalite algısı ile fiyat rekabetçiliği algısı arasındaki fark belirginleşti.

AB’nin Kalite Etiketleri (PDO, PGI, Organik ve “Enjoy, It’s From Europe”) hususunda tüketici farkındalığı 2021 yılına kıyasla artış gösterdi. Avrupa Organik Ürün etiketi %33’lük tam farkındalık oranıyla en çok bilinen sembol olurken, Korumalı Coğrafi İşaret (PGI) %27, “Enjoy, It’s From Europe” imzası %26 ve Korumalı Menşe Adı (PDO) %24 oranında tam farkındalığa ulaştı. Ancak tüketicilerin yaklaşık %30’unun logoyu görmesine rağmen hangi anlama geldiğini bilmemesi, kalite etiketlerinin tanıtımında bilgilendirme faaliyetlerine daha fazla ihtiyaç duyulduğunu gösterdi.

Araştırma, AB tarım-gıda sektörü için henüz işlenmemiş ciddi bir büyüme potansiyeline işaret etti. Halihazırda AB ürünü tüketmeyen kişilerin %60’ı bu ürünleri denemeye açık olduğunu belirtti; potansiyel talebin ve kesin başlama isteğinin en yüksek olduğu ülkeler Hindistan (%26), Endonezya (%25) ve BAE (%22) olarak belirlendi. Birlik, bu potansiyeli harekete geçirmek amacıyla resmî ticaret heyeti (agri-food business missions) aracılığıyla diplomatik faaliyetlerine hız verdi. Nitekim Haziran 2025’te Japonya’ya düzenlenen resmî heyet ziyaretinden bir yıl sonra katılımcı delegelerin %20’sinden fazlası somut ticari anlaşmalar imzaladı; Mayıs 2026 Tayland ziyaretine katılan işletmelerin %90’ı ise yeni iş bağlantıları kurarak büyüme beklentisine girdi. Komisyon, önümüzdeki dönemde pazar payını genişletmek amacıyla Kasım 2026’da Meksika’ya ve Serbest Ticaret Anlaşması ivmesiyle 2027 sonbaharında da Hindistan’a üst düzey ticaret heyetleri düzenleyeceğini duyurdu.^[3]