AB İstatistik Ofisi Eurostat tarafından yayımlanan AB tarım sektöründeki dijitalleşme ve internet erişim verilerine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB ÇİFÇİLERİNİN İNTERNETE ERİŞİMİ

Emiralp Mutlu, İKV Stajyeri

AB İstatistik Ofisi Eurostat tarafından yayımlanan güncel veriler, AB genelinde tarım sektöründeki dijitalleşme ve internet erişim seviyesini ortaya koydu.[1] 2023 yılı istatistiklerine dayanan araştırmada, AB üyesi ülkelerdeki tarım işletmelerinin yaklaşık %43’ünün internet erişimine sahip olduğu belirlendi. Birlik üyesi ülkeler arasında dijital altyapıya erişim açısından belirgin bölgesel farklılıklar gözlemlendi; özellikle Kuzey ve Orta Avrupa ülkeleri dijitalleşme oranlarında öne çıktı. Danimarka, Almanya, Slovakya, Letonya, Çekya ve Avusturya gibi ülkelerde tarım işletmelerinin internete erişim oranı %90’ın üzerine ulaştı.

Şekil 1: Robotik, Çiftlik Yönetme Sistemleri ve İnternet Erişimine Sahip Çiftlikler (%, 2023)

Kaynak: Eurostat

İnternet altyapısının yanı sıra tarımsal üretimde ileri teknolojilerin kullanımı da araştırmada değerlendirilen temel unsurlar arasında yer aldı. Kullanılan tarım alanına sahip işletmelerin yaklaşık %18’inin 2023 yılında en az bir hassas tarım teknolojisini veya uygulamasını fiilen devreye soktuğu tespit edildi. Bu kapsamda bitki koruma ürünlerinde robotik sistemlerin kullanımı, şerit püskürtme yöntemleri ve arazi ihtiyacına göre otomatik girdi sağlayan değişken oranlı uygulama teknolojileri gibi yenilikçi çözümler öne çıktı. Bu veriler, tarım sektöründe geleneksel yöntemlerden veri odaklı ve sürdürülebilir üretim modellerine geçişin ivme kazandığına işaret etti.

Söz konusu analiz, AB’nin 2018/1091 sayılı Entegre Tarım İstatistikleri Tüzüğü çerçevesinde belirlenen fiziksel eşiklerin üzerindeki tarım işletmelerini kapsayacak şekilde gerçekleştirildi. İncelenen işletmeler, AB genelindeki toplam kullanılan tarım arazisinin yaklaşık %98’ini ve hayvancılık birimlerinin %99’unu temsil etmesi bakımından sektörün genel tablosunu yansıttı. Elde edilen bulgular, AB’nin yeşil ve dijital dönüşüm hedefleri doğrultusunda tarımda teknoloji kullanımını yaygınlaştırma potansiyelinin hâlen yüksek olduğunu ve bölgesel erişim farklarının azaltılmasına yönelik politikaların önemini gösterdi.

Türkiye’deki Durum

Türkiye'de tarımda dijitalleşme, yapay zeka destekli üretim veri analizi, otonom sistemler ve akıllı kamu uygulamaları etrafında şekillenen büyük projelerle yürütülmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2026 yılı için tarım sektöründe "dijital dönüşümü" stratejik öncelik olarak belirlemiş ve üretimden hayvancılığa, sulamadan ilaçlamaya kadar birçok alanda ileri teknolojilerin kullanımı yaygınlaştırmayı hedeflemektedir.

Türkiye'deki çiftçilerin internete erişimi kırsal altyapı yetersizlikleri ve maliyetler nedeniyle sınırlıdır; çiftçiler ağırlıklı olarak akıllı telefonlar üzerinden mobil interneti tercih ederken, kırsaldaki altyapı eksiklikleri dijital tarım uygulamalarının yaygınlaşmasını yavaşlatmaktadır.

Erişim ve Kullanım Durumu

• Mobil Ağırlıklı Kullanım: Çiftçiler sabit hat veya bilgisayardan ziyade cep telefonları ve mobil internetle hava durumu, fiyatlar ve TarımCebimde gibi bakanlık uygulamalarına bağlanmaktadır.
• Kırsal Altyapı Sorunları: Birçok köy ve tarım arazisinde baz istasyonu veya fiber altyapı yetersizliği, kesintisiz ve yüksek hızda internet erişimini engellemektedir.
• Dijital Eğitim Eksikliği: Çiftçilerin küçük bir kısmı çevrim içi tarım yayım ve eğitim hizmetlerinden aktif olarak faydalanabilmektedir.

Kamu ve Bakanlık Projelerinden Örnekler

• Dijital Toprak Haritası: Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından illerin arazi kullanım planlaması ve üretim stratejileri için veri sağlamak amacıyla yürütülmektedir.
• Yapay Zeka ve Tarım Teknolojileri Araştırma Merkezi: Veri odaklı üretime geçişi hızlandırmak amacıyla kurulan resmi karar destek ve teknoloji geliştirme merkezidir.
• KKYDP Akıllı Tarım Hibeleri: Bakanlığın Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı kapsamında, tarım robotları, yapay zeka tabanlı görüntü işleme ve akıllı sera yatırımlarına hibe verilmektedir.
• TARGET Projesi: Dünya Bankası finansmanıyla yürütülen ve kırsal refahı artırmayı hedefleyen Türkiye Tarım-Gıda Sektörünün İstihdam ve Kırsal Refah İçin Dönüşüm Projesi'dir.

Ulusal ve Bölgesel İnovasyon Girişimleri

• Dijital Köyler Girişimi: FAO iş birliğiyle yürütülen projede çiftçilere uydu tabanlı iklim izleme, drone kullanımı ve dijital tarım eğitimleri sunulmaktadır.
• Tarım 2030 Programı: Gıda arz güvenliği ve sürdürülebilirlik amacıyla TÜBİTAK SAYEM kapsamında çok sayıda dijital ürünleştirme projesini barındırmaktadır.
• Toprakta Dijital Ayak İzi Projesi: GAP Bölge Kalkınma İdaresi tarafından desteklenen, otomatik dümenlemeli traktörlerin ve uydu bağlantılı hassas tarım sistemlerinin kullanıldığı projedir.

Özel Sektör ve Bankacılık Çözümleri

• İş Bankası Dijital Tarım Projesi: Tarımsal meteoroloji istasyonları ve sensörler aracılığıyla tarlalardan veri toplayıp çiftçilere erken uyarı, sulama ve ilaçlama önerileri sunan mobil uygulamalı çözümdür.
• TÜİOSB Tarım 4.0 Kampüsü: Mersin'deki endüstri bölgesi bünyesinde yapay zeka ve nesnelerin interneti (IoT) destekli sürdürülebilir gıda üretim modelleri geliştirilmektedir.