Avrupa Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü'nün "Güvenlik Sektöründe Toplumsal Cinsiyet Dengesi" başlıklı analizine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

GÜVENLİK SEKTÖRÜNDE TOPLUMSAL CİNSİYET DENGESİ

Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü, 8 Temmuz 2026 tarihinde “Güvenlik Sektöründe Toplumsal Cinsiyet Dengesi” başlıklı analizi yayımladı.[1] Bu analizde kadın ve erkeklerin güvenlik ve savunma sektörlerinde, silahlı kuvvetler ve barış koruma alanları dâhil, karar alım süreçlerinde temsiliyetlerine ilişkin güncel veri ve eğilimler inceleniyor. Bu kapsamda AB ve üye ülkeler, bu alanda faaliyet gösteren BM, NATO ve AGİT dâhil önemli uluslararası örgütler ele alınıyor.

2025 yılı BM’nin kadın, barış ve güvenlik kararının 25’inci yıl dönümü idi. Bu tasarı, CEDAW’ın (Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi) kadınların karar alma sistemlerinde eşit ve kapsayıcı bir şekilde yer almasını öngören 2024 tarihli 40 No’lu Genel Tavsiyesi ile BM üyesi ülkeleri barış ve güvenlik kararlarında kadın-erkek eşitliğini güvence altına almaya teşvik ediyor. Ancak bu önemli adım, devam eden bir eşitsizliği de gözler önüne seriyor. Verilen resmî sözlere rağmen, güvenlik ve barışı koruma konularındaki karar alma mekanizmalarındaki dengesizlik hâlâ sürüyor.

NATO

Her NATO üye ülkesinin bir adet daimî temsilcisi bulunuyor. 32 üye ülke daimî temsilcisinin sadece altısı kadın (%19). NATO üyesi olan 23 AB üye ülkesindeki temsil oranına bakıldığında sadece üç temsilcinin (%13) kadın olduğu görülüyor.

75 yıl boyunca NATO Genel Sekreteri pozisyonu erkekler tarafından yürütüldü. Mevcut Genel Sekreter Yardımcısı ise bu göreve gelen ikinci kadın olma özelliğini taşıyor.

Her NATO üyesi ülkenin üst düzey bir subayla temsil edildiği Askeri Komite’nin Daimî Temsilcileri, hâlihazırda sadece erkeklerden oluşuyor.    

Tablo 1. Sivil Personel Arasında Kadın ve Erkeklerin Oranı, NATO Genelinde ve Kuruluşlara Göre, 2018-2024

Kaynak: EIGE.

AB’de Ulusal Silahlı Kuvvetler

Bazı AB üye ülkeleri, Fransa gibi, silahlı kuvvetlerde kadın oranının artması için hedefler ortaya koydu. Yine de çoğu ülkede ilerleme resmî hedefler yerine gönüllü kriterler, istihdam kampanyası ve eşit fırsat politikalarına bağlı. Örneğin Almanya ordusunda özel bir çeşitlilik politikası bulunuyor ve güncel durumla ilgili kamuoyunu aydınlatan istatistikler düzenli şekilde paylaşılıyor. İspanya ise silahlı kuvvetlerde kadın-erkek eşitliğini gözetmek amacıyla kurduğu askerî gözlemevi aracılığıyla, yürüttüğü geniş çaplı çalışmaların bir parçası olarak her yıl istatistik yayınlıyor.

Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası Barış Koruma Operasyonları

2025 yılında kadınlar, sivil Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası (OGSP) operasyonlarının dörtte birine (%25) liderlik ederek, bu pozisyonların tamamının erkekler tarafından yürütüldüğü 2020 yılına kıyasla ilerleme kaydetti. Buna karşılık, bugüne kadar hiçbir askerî OGSP operasyonunda kadın bir misyon şefi görev yapmadı. Operasyon personelinde toplumsal cinsiyet dengesine yönelik ilerleme ise sınırlı kalmaya devam ediyor. 2025 yılına gelindiğinde kadınlar, askerî personelin 1/10’undan daha azını (2020’deki %6 seviyesinden %9’a çıkarak) ve sivil personelin %24’ünü (2020’deki %22 seviyesinden artışla) oluşturuyordu. Bu son oran, üye ülkeler ve AB kurumları tarafından onaylanan 2023 sivil OGSP mutabakatında belirlenen %40’lık hedefin altında kalıyor. Söz konusu mutabakat, kadınların katılımını en az %40’a çıkarmayı ve 2027 yılının ortalarına kadar tam eşitliği sağlamak için çabalamayı taahhüt ediyor.

Tablo 2. AB Üye Ülkelerinin Ulusal Silahlı Kuvvetlerinin Tam Zamanlı Üyeleri Arasında Kadınların Oranı, 2014-2024

Kaynak: EIGE.

AB Kurumları

Avrupa Komisyonunun en yüksek savunma ve güvenlik pozisyonlarında toplumsal cinsiyet dengesine ulaştığı görülüyor. Şubat 2026 itibarıyla, güvenlik ve savunmadan sorumlu altı Komisyon üyesinin dördü kadın. Savunma Sanayii ve Uzay Genel Müdürü pozisyonu bir erkek tarafından yürütülürken, Göç ve İçişleri Genel Müdürlüğü bir kadın tarafından yönetiliyor ve her iki genel müdürlük genelinde üç erkek ve bir kadın genel müdür yardımcısı bulunuyor. 2021’den beri görevde olan AB İnsan Ticaretiyle Mücadele Koordinatörü (EU Anti-trafficking Coordinator) bir kadın. Genel olarak kadınlar, Avrupa Komisyonunda güvenlik ve savunma alanındaki 13 kilit siyasi ve idari pozisyonun yedisini (%54) ellerinde bulunduruyor.

AGİT

2024 yılında AGİT (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı), hem örgüt genelinde hem de katılımcı devletlerde toplumsal cinsiyet eşitliğini ilerletmeye yönelik 20 yıllık taahhüdünü yeniledi. Fakat söz konusu taahhüt, bağlayıcı sayısal hedefler veya ulaşılması gereken belirli amaçlar içermiyor.

2020 ile 2025 yılları arasında, AGİT saha operasyonlarındaki kadın personel oranı %24’ten %45’e yükseldi. Liderlik rollerindeki ilerleme ise daha sınırlı kaldı. Kadınların oranı %19’dan %25’e çıktı ancak bu artışın temel nedeni, kadın sayısının üçte sabit kalmasına karşılık (liderlik pozisyonları kapsamında değerlendirilen) toplam misyon şefi sayısının 16’dan 12’ye düşmüş olması.

BM

2015’ten 2024’e kadar, Güvenlik Konseyi’ne hitap etmeye davet edilen kadınların oranı iki katından fazla artarak %22’den %56’ya yükseldi. Kadınların panellere ve uzman gruplarına katılımı da aynı dönemde %29’dan %45’e çıkarak artış gösterdi. Bu ilerlemeye rağmen, karar alma gücü (yani oy hakkı) erkeklerin elinde kalmaya devam ediyor. 2024 yılında kadınlar, 2015’teki %27 oranına kıyasla Güvenlik Konseyi’ndeki 15 daimî temsilci pozisyonunun üçte birini (%33) ellerinde bulunduruyor. Buna karşılık, Şubat 2026 itibarıyla veto hakkına sahip beş daimî üyenin tamamı erkekler tarafından temsil ediliyor.