AB’nin piyasada satılamayan ürünlerin imhasına kısıtlama getirmesine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB ÜRÜN İMHA OPERASYONLARINA KISITLAMA GETİRİYOR

Melike Sönmez, İKV Uzman Yardımcısı

Araştırmalara göre Avrupa’da piyasaya sürülen tüm tekstil ürünlerinin tahminen %4 ila %9’u hiç kullanılmadan imha ediliyor. Bu durum, her yıl 264.000 ile 594.000 ton arasında tekstil ürününün yok edilmesi anlamına geliyor. Bu kapsamda AB, ürün imhasından kaynaklanan emisyonların önüne geçmek ve döngüsel ekonomiyi desteklemek amacıyla yeni tedbirleri hayata geçiriyor.[1]

Avrupa Komisyonu 9 Şubat 2026’da satılmayan giyim ürünleri, aksesuarlar ve ayakkabıların imhasının önüne geçebilmek amacıyla Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Yönetmeliği (Ecodesign for Sustainable Products Regulation-ESPR) kapsamında bir dizi tedbiri kabul etmişti. Söz konusu tedbirler büyük şirketler için 19 Temmuz 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Orta büyüklükteki şirketler 2030 itibarıyla kurallara tabii olacak, küçük işletmeler ise muaf tutulacak. İlgili kuralların uygulaması için başlangıç tarihi 2 Mart 2027 olarak açıklandı.[2]

Tedbirler aracılığıyla şirketler, ellerindeki stokları imha etmek yerine daha etkili bir şekilde yönetmeye, iade süreçlerini işlevsel şekilde yürütmeye ve yeniden satış, yeniden üretim, bağış veya yeniden kullanım gibi alternatifleri araştırmaya teşvik ediliyor.

Şirketlerin ürün imha operasyonları yalnızca ürün güvenliğine risk oluşturan durumlarda kısıtlanmayacak. Ürün imha operasyonlarının hiçbir seçeneğin kalmadığı durumlarda son çare olarak başvurulmasının sağlanması hedefleniyor.

Kısıtlama getirilmeyecek gerekçeler arasında ürün güvenliği, hijyen, fikri mülkiyet haklarının korunması ile bazı ürünlerin imha edilmesinin veya piyasadan kaldırılmasının kanunen zorunlu olduğu durumlar yer alıyor. Bu gerekçeler haklı nedenler arasında kabul ediliyor ve söz konusu gerekçelere ilişkin bilgi akışının uygulamanın gerçekleşme sıklığına dair veri toplamaya katkı sağlaması bekleniyor.

Söz konusu kurallar uyarınca şirketler satılmamış ve imha edilen ürünlere dair sayı, ağırlık, gerekçe ve yöntem bilgilerini derleyerek üye ülke tarafından yetkilendirilmiş kuruluşa belirlenen formatta iletecek. Böylece şirketlerin ilettiği veriler yetkilendirilmiş ulusal otoriteler tarafından Komisyon’a iletilecek. Komisyon da imha operasyonları verilerine ilişkin AB çapında değerlendirmelerde bulunacak.

Getirilen kısıtlamalar sonucunda lüks tüketim markaları, fazla stokları imha yerine bağış, geri dönüşüm veya indirimli satış gibi seçenekleri değerlendirmek zorunda kalabilir. Söz konusu kısıtlamaların lüks markaların ürünlerini kıtlık üzerinden değerli kılma stratejisini zedeleyebileceği tartışılıyor.[3]