AB Konseyinin Andorra ve San Marino’nun Tek Pazar’a aşamalı ve yapılandırılmış entegrasyonunu sağlayan Ortaklık Anlaşması’nın resmi yetki onayını vermesine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB KONSEYİNDEN ANDORRA VE SAN MARİNO İLE KAPSAMLI ORTAKLIK ANLAŞMASI’NA İMZA YETKİSİ ONAYI

Damla Kayalı, İKV Stajyeri

AB Konseyi 16 Temmuz 2026 tarihli oturumunda Andorra ve San Marino’nun Tek Pazar’a aşamalı ve yapılandırılmış entegrasyonunu sağlayan Ortaklık Anlaşması’nın imzalanması ve geçici olarak uygulanması amacıyla resmi yetki onayını verdi.^[1] Bu kararla birlikte, iki mikro devletin AB ile olan dağınık ve sektörel ilişkilerinin tek, homojen ve dinamik bir yasal çerçeveye oturtulması hedefleniyor. Fiili imza töreninin Eylül 2026’da gerçekleştirilmesinin ardından anlaşma AP onayı ve Üye Devletlerin ulusal meclislerindeki yasal onay prosedürlerinin ardından kesin olarak yürürlüğe girecek. ^[2]

AB’nin kendi coğrafyasındaki üye olmayan mikro devletlerle ilişkilerini kurumsallaştırma arayışı, 2015 yılında Andorra, San Marino ve Monako ile ortak müzakerelerin başlatılmasına dayanıyor. Yaklaşık sekiz yıl süren teknik ve siyasi temasların ardından, Aralık 2023’te müzakerelerin ana metni üzerinde siyasi mutabakata varıldı. Bu süreçte Monako, Prens II. Albert’in koyduğu ve Monako vatandaşlarının istihdam, konut ve yaşam koşullarındaki ulusal öncelik uygulamasının korunmasını öngören kırmızı çizgilerin^[3] AB’nin dört temel serbestlik ilkesiyle bağdaştırılamaması nedeniyle 14 Eylül 2023’te müzakereleri askıya alma kararı aldı. Ayrıca, Avrupa denetim otoritelerinin (EBA, EIOPA, ESMA) Haziran 2023’te dile getirdiği, üç ülkenin göreli olarak daha gevşek finansal düzenlemelerinin AB’nin kara para aklamayla mücadelesini  zayıflatabileceği  yönündeki endişeler de sürecin  genel seyrini olumsuz etkiledi.^[4]

Komisyon, Nisan 2024’te imza/geçici uygulama ve nihai akit için ayrı Konsey Kararı tekliflerini sundu;^[5] dosya COREPER düzeyinde uzun bir teknik incelemeden geçti. Süreçte özellikle Katalancanın resmî çeviri dili olup olmayacağı ve Bulgaristan’ın bir San Marino bankasına ilişkin çekinceleri öne çıktı, bu engeller 2026’nın ilk yarısında aşılarak metin 16 Temmuz’daki Konsey oturumuna sevk edildi.

Anlaşma uyarınca Andorra ve San Marino, diğer Üye Devletlerle eşit şartlarda AB’nin genişletilmiş iç pazarına kademeli olarak entegre olacak. Finansal hizmetler alanında erişim, Avrupa denetim otoritelerinin yürüteceği bir düzenleyici çerçeve değerlendirmesinin tamamlanması şartına bağlı. Anlaşma ayrıca araştırma, eğitim, sosyal politika, çevre ve bölgesel iş birliği alanlarını da kapsıyor.

Bu ortaklık modeli, AB’ye tam üye olmadan Tek Pazar’a derinlemesine entegre olmanın esnek ve modern bir formülünü sunuyor. AB açısından iç pazarın bütünlüğü korunurken yakın coğrafyadaki hukuki ve gri alanlar ortadan kaldırılıyor. Andorra ve San Marino açısından ise egemenlik hakları ve mikro devlet yapıları muhafaza edilerek ekonomik izolasyondan kurtulma ve 450 milyonluk Avrupa pazarına doğrudan erişim sağlama fırsatı doğuyor. Anlaşma, AB’nin genişleme ve komşuluk politikalarında “farklılaştırılmış entegrasyon” modelinin en güncel ve somut örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

 Türkiye Açısından Önemi

34 bin nüfuslu ve 61 kilomatre kare yüzölçümüne sahip olan San Marino ve 89 bin nüfuslu ve 468 kilometre kara yüzölçümüne sahip olan Andorra AB’nin Türkiye dışında gümrük birliği ilişkisi içinde olduğu şehir devleti statüsünde, iki mikro devlettir.  Bu ülkelerin AB ile ekonomik ve ticari ilişkilerini geliştirerek derinleştirmeleri Türkiye’nin gümrük birliğinin modernize edememesi sorununu gündeme getirmektedir. Türkiye-AB Gümrük Birliği’nin de aynı süreç içinde güncellenmesi için AB’nin öne sürdüğü bazı şartlar bulunmaktadır. Bunlar varolan ticareti bozucu uygulamaların düzeltilmesi, Ankara Protokolü’nün uygulanması ve hukukun üstünlüğüne ilişkin ilerleme sağlanmasıdır.

AB ile Andorra ve San Marino ile ilişkilerin arka planına bakarsak, AB–Andorra Gümrük Birliği, 1990 tarihli Anlaşma, buna ekli Veterinerlik Protokolü ve Gümrük Güvenliği Tedbirlerine İlişkin Protokol temelinde kurulmuştur. Söz konusu Anlaşma sanayi ürünlerini kapsamaktadır ve Andorra menşeli tarım ürünlerinin AB'ye girişinde ithalat vergisi uygulanmamasını öngörmektedir. 2005 tarihli İşbirliği Anlaşması ise çevre, ulaştırma, kültür ve bilgi, eğitim, sosyal konular, sağlık, enerji ve telekomünikasyon ağları ile bölgesel politika gibi alanlarda iş birliği için bir çerçeve sağlamaktadır.

Tasarruf Gelirlerinin Vergilendirilmesine İlişkin Anlaşma (2004; 2016 yılında güncellenmiştir), AB kuralları ve OECD standartları doğrultusunda mali hesap bilgilerinin otomatik değişimini sağlayarak vergi kaçakçılığıyla mücadeleye katkıda bulunmaktadır.

Parasal Anlaşma, Andorra'nın avroyu yasal ödeme aracı olarak kullanmasına ve belirli koşullar altında sınırlı sayıda avro madeni para ihraç etmesine imkân tanımaktadır. Anlaşma ayrıca sahte para ile mücadele, kara para aklamanın önlenmesi ve terörizmin finansmanıyla mücadeleye ilişkin AB kurallarının uygulanmasını da öngörmektedir. 2014 yılında Eurostat ile Andorra İstatistik Dairesi, istatistik alanında beş yıllık bir iş birliğini öngören bir İdari İşbirliği Anlaşması imzalamıştır. Anlaşmanın uzatılmasına ilişkin görüşmeler devam etmektedir.

2020 yılında Andorra, Avrupa Yatırım Bankası (AYB) ile bir çerçeve anlaşması müzakerelerine başlamıştır. AB ayrıca AB Ortaklık Aracı (TAIEX) kapsamında, AB mevzuatına ilişkin teknik iş birliği faaliyetleri (çalıştaylar) yoluyla Andorra'ya sınırlı mali destek sağlamaktadır.

İş Birliği ve Gümrük Birliği Anlaşması, 2002 yılında yürürlüğe girmiş ve 1992 yılından bu yana uygulanmakta olan (geçici) anlaşmaların yerini almıştır. Anlaşma, AB ile San Marino arasında bir gümrük birliği tesis etmekte ve sanayi, çevre, turizm, kültür ve bilgi, ayrıca akademik değişim programları gibi alanlarda iş birliği için temel oluşturmaktadır. Bu Anlaşma kapsamında, AB–San Marino İş Birliği Komitesi, 2020 yılında San Marino'dan AB İç Pazarı'na organik ürünlerin girişini kolaylaştıracak usul ve esaslar üzerinde anlaşmaya varmıştır. Bu çerçevede San Marino, ilgili AB mevzuatını uygulamayı kabul etmiştir.

Parasal Anlaşma (2001, 2012 yılında güncellenmiştir), San Marino'nun avroyu yasal ödeme aracı olarak kullanmasına ve belirli koşullar altında sınırlı sayıda avro madeni para ihraç etmesine imkân tanımaktadır. Anlaşma ayrıca sahte para ile mücadele, kara para aklamanın önlenmesi ve terörizmin finansmanıyla mücadeleye ilişkin AB kurallarının uygulanmasını da öngörmektedir.

Tasarruf Gelirlerinin Vergilendirilmesine İlişkin Anlaşma (2004; 2015 yılında güncellenmiş ve yürürlüğe girişini beklerken geçici olarak uygulanmaya başlanmıştır), AB kuralları ve OECD standartları doğrultusunda mali hesap bilgilerinin otomatik değişimini sağlayarak vergi kaçakçılığıyla mücadeleye katkıda bulunmaktadır. AB, AB Ortaklık Aracı (TAIEX) kapsamında, AB mevzuatına ilişkin teknik iş birliği faaliyetleri (çalıştaylar) yoluyla San Marino'ya sınırlı mali destek sağlamaktadır.