Parlamento’nun kabul ettiği Chat Control 1.0 düzenlemesine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AVRUPA PARLAMENTOSU CHAT CONTROL 1.0 DÜZENLEMESİNİN SÜRESİNİ 2028’E KADAR UZATTI

Bared Çil, İKV Uzmanı

Avrupa Parlamentosu, çevrim içi ortamda çocukların cinsel istismarına ilişkin içeriklerin tespit edilmesi amacıyla elektronik haberleşme hizmeti sağlayıcılarına belirli istisnalar tanıyan ve Chat Control 1.0 olarak anılan geçici düzenlemenin uygulanma süresinin uzatılmasını kabul etti[1]. Böylece eGizlilik kurallarına getirilen geçici istisnalar 3 Nisan 2028 tarihine kadar yürürlükte kalacak. Söz konusu uzatma, AB kurumlarının Chat Control 2.0 olarak bilinen yeni yasal çerçeve üzerinde yürüttüğü müzakerelerin tamamlanması için ek süre sağlamayı amaçlıyor.

Düzenlemenin yeniden gündeme gelmesi, mart ayında AP’nin Chat Control 1.0’ın uzatılmasına ilişkin öneriyi reddetmesinin ardından gerçekleşti. Haziran ayının sonlarında Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola, mevcut düzenlemenin sona ermesinin çevrim içi çocuk koruması açısından hukuki bir boşluk oluşturacağını belirterek dosyayı yeniden Konsey’e iletti.

AP Genel Kurulu’ndaki ilk oylamada, Parlamentonun tutumunun reddedilmesi yönünde 314 milletvekili oy kullanırken, 276 milletvekili karşı oy verdi ve 17 milletvekili çekimser kaldı. Ancak değiştirilen Parlamento tutumunun reddedilebilmesi için gerekli olan salt çoğunluk sağlanamadı. İkinci oylamada 276 milletvekili ret yönünde oy kullanırken, 286 milletvekili karşı oy verdi ve 30 milletvekili çekimser kaldı. Bunun sonucunda ikinci okuma süreci tamamlandı ve değiştirilen Parlamento tutumu, üç ay içinde değerlendirilmek üzere AB Konseyine gönderildi[2].

Kabul edilen değişiklikler arasında, uçtan uca şifreleme kullanılan, daha önce kullanılmış olan veya gelecekte kullanılacak iletişimlerin düzenlemenin kapsamı dışında bırakılmasını öngören bir hüküm de yer aldı. Bununla birlikte, bu istisnanın hangi iletişim kanallarını kapsayacağı henüz netlik kazanmış değil. Ayrıca söz konusu değişikliğin özel haberleşmelerin taranmasına ilişkin düzenlemenin temel yaklaşımıyla uyumlu olup olmadığı da tartışma konusu olmayı sürdürüyor. Bu nedenle Konseyin ilgili değişikliği kabul etmeyebileceği değerlendiriliyor.

Öte yandan, Konseyin Chat Control 2.0’a ilişkin önceki tutumlarında da mahremiyetin ve uçtan uca şifrelemenin korunmasına yönelik bazı ifadeler yer almakla birlikte, çocuk istismarının tespiti ile güçlü şifreleme teknolojilerinin birlikte nasıl uygulanabileceğine ilişkin teknik bir çözüm ortaya konulmuş değil.

Üye ülkeler düzeyinde ise her iki Chat Control teklifine ilişkin çalışmalar büyük ölçüde içişleri bakanlıklarının sorumluluğunda yürütülüyor. Tartışmaların çoğunlukla kolluk kuvvetlerinin ihtiyaçları çerçevesinde şekillendiği, buna karşılık veri koruma, özel haberleşmenin gizliliği ve siber güvenlik boyutlarının yalnızca sınırlı sayıdaki üye ülkede kapsamlı biçimde ele alındığı belirtiliyor.

Chat Control 1.0 ve Chat Control 2.0 düzenlemeleri, Avrupa genelinde farklı siyasi görüşlerden siyasetçiler, veri koruma ve mahremiyet alanında faaliyet gösteren kuruluşlar, siber güvenlik uzmanları ile ifade ve bilgi özgürlüğü alanında çalışan sivil toplum temsilcileri tarafından tartışılmaya devam ediyor.

Avrupa için Liberaller ve Demokratlar İttifakı (ALDE) Başkanı Svenja Hahn, AP’deki oylamanın ardından yaptığı değerlendirmede, kabul edilen düzenlemenin çocukların cinsel istismarına karşı hedef odaklı mücadele yerine özel haberleşmelerin geniş kapsamlı gözetimine kapı aralayabileceği yönündeki endişelerini dile getirdi. Hahn, özel yazışmaların izlenmesine yönelik uygulamaların temel haklar ile demokratik değerler bakımından dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Open Dialogue Foundation Başkanı Lyudmyla Kozlovska ise oylamanın yalnızca mahremiyet hakkı açısından değil, AB’deki demokratik karar alma süreçleri bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Kozlovska, son yıllarda finansal veriler, yolcu bilgileri ve elektronik haberleşme alanlarında veri kullanımına ilişkin yetkilerin giderek genişlediğine dikkat çekerek, Chat Control 2.0’a ilişkin müzakerelerin özellikle şifreleme teknolojilerinin korunması ve haberleşme gizliliği açısından belirleyici olacağını vurguladı.