Çocukların cinsel istismarı ve sömürüsü üzerine AB yönergesine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

ÇOCUKLARIN CİNSEL İSTİSMARI VE SÖMÜRÜSÜ ÜZERİNE AB YÖNERGESİ

Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı

AP ve AB Konseyi, 22 Haziran 2026 tarihinde, çocukların cinsel istismarı ve sömürüsüne ilişkin ceza hukuku kurallarının güncellenmesi hususunda siyasi uzlaşıya vardı.[1] Yönerge yeni zorluklara değiniyor, soruşturma ve kovuşturma yöntemlerini iyileştiriyor, önlemleri ve mağdurlara yardımı güçlendiriyor ve çocukların cinsel istismarı ile mücadelede daha iyi koordinasyonu teşvik ediyor. Yeni ortak kuralların ana noktaları şu şekilde:

• İlk kez AB düzeyinde rıza kavramı: Yönerge, rızaya dayalı olmayan cinsel eylemlerin bir tanımını getirerek cinsel rıza yaşına ulaşmış çocuklar için tam koruma sağlıyor. Rızanın özgür iradeyle verilmesi, gönüllü olması ve eylemden önce veya eylem sırasında herhangi bir an geri alınabilmesi gerektiği ifade ediliyor. Mağdurun sessizliği veya pasifliğinin hiçbir zaman rıza olarak kabul edilemeyeceğinin altı çiziliyor.
• Teknolojik gelişmeler ile alakalı yeni suçlar: Yeni kurallar yapay zekâ ile üretilen materyallerin ve deepfake içeriklerin üretimi ile paylaşımı, çocukların cinsel istismarının canlı yayınlanması, cinsel şantaj, faillere yönelik talimat kılavuzları ve özel olarak çocuk cinsel istismarı materyali üretmek amacıyla tasarlanmış veya uyarlanmış yapay zekâ sistemleri gibi teknolojinin kolaylaştırdığı yeni çocuk cinsel istismarı biçimlerini suç kapsamına alıyor. Cinsel istismar materyali elde etme amaçlı kandırma (grooming) eylemlerine karşı koruma ve zorlama veya tehdit olması ya da failin bir akranı gibi davranması durumunda, cinsel rıza yaşına ulaşmış çocukları da kapsayacak şekilde genişletilecek.
• Uzatılmış zaman aşımı süreleri: Yeni kurallar, birçok mağdurun istismarı ancak yıllar sonra dile getirebildiği gerçeğini göz önünde bulundurarak, mağdurlara çocuk cinsel istismarı ve sömürüsünü yetkililere bildirmeleri ve adalet aramaları için daha fazla zaman tanıyor. Tecavüz gibi en ağır suçlarda zaman aşımı süresi mağdur 50 yaşına gelene kadar uzatılacak. Yönerge kapsamındaki diğer ağır suçlar için ise bu süre, mağdur 33 ile 38 yaşları arasına gelene kadar devam edecek.
• Önlemeye yönelik güçlendirilmiş kurallar: Yönerge, çocuklarla doğrudan ve düzenli temas gerektiren profesyonel ve organize gönüllü faaliyetler için zorunlu sabıka kaydı kontrolleri getiriyor. Ayrıca profesyonellerin, bir çocuğun ciddi ve yakın bir tehlike altında olduğu vakaları bildirmesini zorunlu kılıyor ve okullar, spor kulüpleri ile dini, sağlık ve sosyal bakım ortamlarındaki çocuk koruma önlemlerini güçlendiriyor.
• Mağdurlara yönelik daha güçlü destek: Yeni kurallar, çocuk mağdurların sağlık hizmetleri, yardım hatları ve yönlendirme merkezleri de dâhil olmak üzere hedefe yönelik, yaşa uygun desteklere erişimini güvence altına alıyor. Ayrıca, mağdurların uğradıkları zarar için tam tazminat talep etme haklarını da güçlendiriyor.