AP ve AB Konseyinin, yolcu haklarının daha etkin uygulanmasını öngören düzenlemede uzlaşısına ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AP VE KONSEY, YOLCU HAKLARININ DAHA ETKİN UYGULANMASINI ÖNGÖREN DÜZENLEMEDE UZLAŞTI

Ahmet Emre Usta, İKV Uzmanı

AB Konseyi ve AP, 25 Haziran 2026 tarihinde tüm ulaşım türlerinde yolcu haklarının uygulanmasını güçlendirmeye yönelik kurallar üzerinde geçici bir uzlaşıya vardı.[1] Mevcut çerçeveyi sadeleştirmeyi, uyumlaştırmayı ve tutarlılığını artırmayı amaçlayan düzenleme; özellikle yolcuların seyahat öncesinde ve sırasında haklarına ilişkin bilgilendirilmesi, şikâyetlerin ele alınması ve etkin uygulama konularına odaklanıyor. Düzenleme, uygulama ve icradaki eksiklikleri gidermek üzere beş sektörel düzenlemeyi yaeniliyor.

Düzenlemenin öne çıkan unsurlarından biri, biletlerin aracılar üzerinden alınması durumunda iade kurallarının netleştirilmesi. Seyahat acenteleri veya çevrim içi rezervasyon platformları gibi aracılar vasıtasıyla uçak bileti alan yolcular, uçuşun iptali hâlinde aracılık ücreti dâhil yedi gün içinde tam iade alabilecek. Aracının bileti kendi hesabından ödediği durumlarda ise bu süre 14 günü bulabilecek. Yerel seyahat acenteleri gibi en küçük aracılar üzerinde orantısız mali yük oluşmaması amacıyla, yolcuların rezervasyon sürecinin başında açıkça bilgilendirilmesi kaydıyla mikro işletmeler için bir istisna öngörülüyor. Şeffaflığı artırmak üzere aracılar, rezervasyon anında geçerli iade düzenlemeleri hakkında yolcuları bilgilendirecek. Hava yolları da iade süreçlerinde aracılarla iş birliği yapıp yapmadıklarını kamuya açıklayacak.

Yolcuların haklarını kullanmasını kolaylaştırmak amacıyla, iade ve tazminat talepleri için AB genelinde standart formlar oluşturulacak. Yolcular taleplerini bu formlarla veya taşıyıcının sunduğu eşdeğer bir formla, elektronik olarak ya da posta dâhil diğer kanallar üzerinden iletebilecek. Böylece başvuru süreçlerinin erişilebilir ve basit kalması ile hak arama yollarına erişimin kolaylaşması hedefleniyor.

Yolcu haklarının ihlal edildiği durumlarda yolculara açık, erişilebilir ve etkili bir şikâyet yolu sağlanması güvence altına alınıyor. Bu doğrultuda ulusal uygulama organlarının veya diğer yetkili makamların, gerekli tedbirleri alacak ve ihlalleri caydıracak yetkilerle donatılması öngörülüyor. Bu makamlar yalnızca yolcu şikâyetleri üzerine değil, denetim, teftiş ve görüşmeler yoluyla da harekete geçebilecek. Üye ülkelerin şikâyet ele alma sistemlerindeki farklılıklar göz önünde bulundurularak, kararların uygun makamca alınması ve yolculara alternatif uyuşmazlık çözüm organlarına başvuru hakları dâhil hakları ile izlenecek usuller hakkında açık bilgilerin verilmesi amaçlanıyor.

Ulusal uygulama organları, kuralların uyumlu yorumlanması ve sınır ötesi etkin uygulama için iş birliği içinde olacak ve gerektiğinde şikâyetleri inceleyen ulusal organlarla bilgi paylaşacak. Ayrıca taşıyıcılardan, terminal işletmecilerinden ve aracılardan ulusal uygulama organlarına düzenli bir bilgi akışı sağlanarak izleme ve gözetim güçlendirilecek. Avrupa Komisyonu ise kılavuz yayımlamak ve iyi uygulamaları yaygınlaştırmak dâhil üye ülkeler arasındaki diyaloğu ve iş birliğini destekleyecek.

Düzenleme, engelli yolcular ile hareket kabiliyeti kısıtlı yolcuların (PRM) haklarını da güçlendiriyor. Bu yolcular seyahatleri boyunca ücretsiz yardım almayı sürdürecek. Bir hava yolunun güvenlik gerekçesiyle yolcudan refakatçiyle seyahat etmesini istediği ve gereken yardımı sağlayamadığı durumlarda yolcu, kendi seçeceği bir refakatçiyle ücretsiz seyahat etme hakkına sahip olacak. Refakatçi, yardıma ihtiyaç duyan yolcunun yanında oturacak.

Düzenleme, hizmet kalitesi standartlarını da ulaşım türleri arasında uyumlulaştırıyor. Mevcut mevzuatta havalimanı işletmecileri, liman terminali işletmecileri, taşıyıcılar, demir yolu işletmeleri ve istasyon işletmecileri, PRM haklarına ilişkin hizmet kalitesi standartları belirleyip yayımlamakla yükümlü. Yeni kurallar bu yükümlülüğü, her sektörün kendine özgü özelliklerini dikkate alarak hava taşıyıcıları, otobüs taşıyıcıları ve otobüs terminali işletmecilerini de kapsayacak şekilde genişletiyor. Standartların yolculara somut iyileştirmeler sağlamasını güvence altına almak amacıyla, yeni kuralların uygulanmasından en geç beş yıl sonra Komisyon, demir yolu sektörü dâhil AB yolcu hakları mevzuatı genelinde bu standartların uygulanmasını ve etkinliğini kapsamlı biçimde değerlendirecek. Komisyon, gerekli gördüğü hâllerde ek yasal değişiklikleri önerebilecek.