AP ve AB Konseyi tarafından kabul edilip yürürlüğe giren Demir Yolu Altyapı Kapasitesi tüzüğüne ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

DEMİR YOLU ALTYAPI KAPASİTESİNE İLİŞKİN YENİ AB TÜZÜĞÜ YÜRÜRLÜĞE GİRDİ

Ahmet Emre USTA, İKV Uzmanı

AP ve AB Konseyi tarafından 20 Mayıs 2026 tarihinde kabul edilen Demir Yolu Altyapı Kapasitesinin Kullanımına İlişkin (AB) 2026/1184 sayılı Tüzük, 10 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe girdi.[1] Avrupa Komisyonunun Temmuz 2023’te teklif ettiği düzenleme, 2012/34/AB sayılı Yönergeyi güncelliyor ve demir yolu yük koridorlarına ilişkin 913/2010 sayılı Tüzüğü yürürlükten kaldırıyor. Böylece düzenleme, daha verimli, koordineli ve güvenilir bir Avrupa demir yolu ağına doğru önemli bir adıma karşılık geliyor. Tüzük, kapasite planlamasında daha uyumlu bir yaklaşım getirerek giderek yoğunlaşan demir yolu altyapısının kullanımını en uygun hâle getirmeyi amaçlıyor. Yeni çerçevenin hem yolcu hem de yük taşımacılığında dakikliği ve güvenilirliği artırması, aynı zamanda sınır ötesi demir yolu operasyonlarını kolaylaştırması bekleniyor.

Tüzüğün getirdiği en köklü değişiklik, kapasite planlamasının mantığında. Mevcut sistemde kapasite tahsisi büyük ölçüde tek bir yıllık çalışma tarifesi üzerinden, ulusal ölçekte ve insan müdahalesine dayalı süreçlerle yapılıyor. Bu durum da trafiğin yaklaşık yarısının en az bir sınırı geçtiği yük taşımacılığında uluslararası koordinasyonu zorlaştırıyor. Yeni çerçeve, bu yıllık ve parçalı yapının yerine çok yıllık ve sürekli güncellenen (rolling) bir planlama düzeni getiriyor. Buna göre altyapı yöneticileri, önceden kapasite stratejisi, kapasite modeli ve kapasite arz planı hazırlayacak; kapasite talepleri ise yalnızca yılda bir kez açılan pencereye sıkışmak yerine, operasyon gününe daha yakın zamanlarda da yapılabilecek ve tahsis edilebilecek. Bu esneklik, özellikle talebin önceden kestirilmesinin güç olduğu yük taşımacılığı bakımından kritik önem taşıyor.

İkinci temel değişiklik, sınır ötesi koordinasyonun kurumsal bir zemine oturtulması. Sınırı geçen bir tren için ulusal güzergâh parçalarının ayrı ayrı pazarlık konusu olduğu mevcut uygulamanın yerine, uçtan uca tutarlı bir tren yolunun önceden planlanmasını sağlayacak ortak ve uyumlaştırılmış kural ve prosedürler devreye giriyor. Bu süreçte altyapı yöneticileri ağı ile AB Demiryolu Ajansı’nın rolü güçleniyor. Düzenlemenin yürürlükten kaldırdığı 913/2010 sayılı Tüzük ise 2010’dan bu yana işleyen demir yolu yük koridorları sistemini ortadan kaldırıyor. Böylece AB, koridor temelli ayrık bir mimariden ağ genelinde bütünleşik tek bir kapasite yönetimi modeline geçiyor.

Tüzük, bakım ve altyapı çalışmaları nedeniyle uygulanan geçici kapasite kısıtlamalarının uluslararası düzeyde önceden ve eş güdümlü biçimde planlanmasını da öngörüyor. Buradaki amaç, bu çalışmaların sınır ötesi trafik üzerindeki olumsuz etkisini en aza indirmek. Buna ek olarak düzenleme, hâlihazırda üye ülkelerde kullanılan farklı ulusal sistemlerin yerini alacak uyumlaştırılmış dijital süreçleri ve aksaklık durumlarında koordineli trafik yönetimini esas alıyor. Sistemin işleyişi ise ortak performans göstergeleri üzerinden izlenecek.