Gaz Piyasası Görev Gücü’nün AB doğal gaz ve gaz türevleri piyasalarının işleyişine ilişkin bulgularını içeren özel raporuna ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB GAZ PİYASASI GÖREV GÜCÜ ÖZEL RAPORU

Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, 2 Haziran 2026 tarihinde Gaz Piyasası Görev Gücü’nün (GMTF) AB doğal gaz ve gaz türevleri piyasalarının işleyişine ilişkin bulgularını içeren özel raporunu yayımladı.[1] Şubat 2025’te Temiz Sanayi Mutabakatı ve Uygun Fiyatlı Enerji Eylem Planı kapsamında kurulan GMTF, Komisyon birimleri ile Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı (ACER) ve Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesini (ESMA) aynı çalışma zeminde bir araya getirerek, hem fiziksel gaz piyasasını hem de gaz türevleri piyasalarını bütüncül biçimde incelemeyi hedefledi. Raporda, piyasaların genel olarak iyi işlediği, ancak özellikle gözetim kapasitesi, veri kullanımı, algoritmik işlem eğilimleri ve enerji-finans düzenlemeleri arasındaki eşgüdüm başlıklarında devam eden izleme ve iyileştirme ihtiyacının sürdüğü yönünde özetleniyor.

Piyasa Temelleri

Rapor, 2022–2025 döneminde Avrupa gaz piyasalarının belirleyici dönüşümünün, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası fiziki akışların yeniden yönlenmesi ve LNG’nin ağırlığının artmasıyla gerçekleştiğini vurguluyor. Rusya kaynaklı toplam gaz arzının AB toplam tedariki içindeki payı 2021’de %42 düzeyindeyken 2025’in üçüncü çeyreği itibarıyla %12 seviyesine geriledi. Bu düşüş hem kontrat kesintileri hem de siyasi/operasyonel belirsizlikler eşliğinde boru hattı akışlarının azalmasıyla hızlandı. Aynı dönemde AB’nin daha yüksek ölçüde LNG’ye dayanması, tedarik esnekliğini artırmakla birlikte fiyat dinamiklerini küresel LNG piyasasına daha duyarlı hale getirdi.

AB’nin gazda ithalat bağımlılığı 2024’te yaklaşık %88 olarak ifade edilirken, tüketimdeki gerileme de yeni dengenin önemli bir bileşeni olarak öne çıkıyor. 2024’te AB gaz talebi, 2017–2021 ortalamasının yaklaşık %17 altında gerçekleşti. Talep düşüşünün sanayi, gazla elektrik üretimi ve hanehalkı/ticari tüketim arasında AB ortalamasında görece dengeli dağıldığı; ancak üye ülke bazında farklılaşmanın belirgin olabildiği not ediliyor. Arz tarafında ise LNG ithalatının 2025’te AB’nin nihai gaz arzının yaklaşık %40’ını oluşturduğu, dolayısıyla küresel LNG piyasası koşullarının Avrupa fiyatlarını daha doğrudan etkilediği bir yapı oluştuğu vurgulanıyor. AB’nin küresel LNG ithalatındaki payının %23 seviyesinde olduğu ve 2025’in ilk çeyreğinde tek başına 31 milyar metreküp LNG ithal edildiği bilgisi, ölçeğin büyüklüğünü gösteriyor. Ayrıca Rusya dışı tedarikçilerden LNG ithalatının 2021’de yaklaşık 60 milyar metreküp iken 2023 itibarıyla yıllık 100 milyar metreküpün üzerine çıktığı; Rusya dışı LNG’nin AB ithalatının en az %30’unu temsil eder hale geldiği belirtiliyor.

Fiyatlama ve TTF

Raporda, Hollanda sanal ticaret noktası Unvan Devri Tesisi’nin (Title Transfer Facility – TTF) Avrupa’nın ana fiyat referansı olma konumunu pekiştirdiği ve giderek küresel bir kıstas gibi çalıştığı vurgulanıyor. 2022 krizinde TTF referans fiyatlarının zirvede 300 avro/MWh seviyesinin üzerine çıktığı; 2024 ve 2025 boyunca ise yüksek depoluluk, LNG girişleri ve nispeten ılımlı hava koşulları eşliğinde fiyatların çoğunlukla 30–40 avro/MWh bandında dalgalandığı belirtiliyor. Oynaklık açısından ayrıca, Temmuz 2025 ile Şubat 2026 arasında Avrupa gaz piyasasında volatilitenin 2022 krizi sonrası en düşük düzeylere gerilediği, gazın 30,995 avro/MWh ile 35,595 avro/MWh gibi dar bir aralıkta işlem gördüğü aktarılıyor.

Gözetim ve Düzenleme

 GMTF’nin bulguları hem gaz hem de gaz türevleri piyasalarında genel işleyişin sağlıklı olduğunu, piyasa yoğunlaşmasının ise sistematik bir endişe seviyesine ulaşmadığını ifade ediyor. Üst düzey toptan gaz arzı piyasasında en büyük üç oyuncunun toplam payının yaklaşık %40–%50 bandında olduğu; aşağı akım toptan piyasada ise binlerce katılımcı ile belirgin bir parçalanmış yapı bulunduğu aktarılıyor. TTF türev işlemlerinde pozisyon yoğunlaşmasının da kriz dönemleri dahil düzenli işleyişi bozacak bir risk üretmediği değerlendirmesi öne çıkıyor.

Bununla birlikte raporun asıl ağırlığı, gözetim kapasitesinin güçlendirilmesi ve enerji-finans denetimi arasındaki koordinasyonun derinleştirilmesi önerilerinde toplanıyor. Algoritmik işlem (algorithmic trading) eğilimlerinin piyasaya likidite ve fiyat keşfi açısından katkı sunabilmekle birlikte, şeffaflık azalması, manipülasyon kalıplarının değişmesi veya temel göstergelerden kopuk işlem davranışları gibi riskler üretebileceği; bu nedenle öncelikli ve sürekli izleme gerektirdiği belirtiliyor.

Rapor, enerji ve finans piyasası kuralları arasındaki uyumun da kritik olduğunu değerlendiriyor. Finansal Araçlar Piyasaları Yönergesi (Markets in Financial Instruments Directive – MiFID) kapsamındaki emtia türev kurallarında genel çerçevenin amaç için uygun olduğu; ancak pozisyon raporlama, tezgâh üstü türev veri görünürlüğü ve muafiyet süreçlerinin çevikliği gibi alanlarda iyileştirme alanları bulunduğu belirtiliyor. Son olarak depolama yükümlülüklerinin, yeterli riskten korunma (hedging) stratejileri olmaksızın uygulanmasının türev piyasalarda fiyat baskısını artırabileceği; bu nedenle depolama düzenlemeleriyle piyasa işleyişi arasındaki etkileşimin daha dikkatli tasarlanması gerektiği not ediliyor.