Avrupa Komisyonu tarafından açıklanan ve adalet sistemlerinin etkisi, kalitesi ve bağımsızlığı konularında karşılaştırmalı veriler sunan AB Adalet Tablosu'nun 14'üncü baskısına ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB ADALET PUAN TABLOSU 2026

Hatice Zeynep Şen, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, 4 Haziran 2026 tarihinde AB Adalet Puan Tablosu’nun (EU Justice Scoreboard) on dördüncü baskısını yayımladı.[1] Adalet sistemlerinin etkisi, kalitesi ve bağımsızlığına ilişkin karşılaştırmalı veriler sunan rapor, etkili ve bağımsız adalet sistemlerinin hukukun üstünlüğünün korunmasının yanı sıra AB’nin rekabet gücü ve Tek Pazar’ın işleyişi açısından da kritik önem taşıdığını ortaya koyuyor. Bu yılki rapor ayrıca ilk kez kamu alımları inceleme organları, ulusal rekabet otoriteleri ve yüksek denetim kurumları gibi Tek Pazar açısından önem taşıyan bağımsız kurumlara ilişkin yeni göstergeler de içeriyor.

Rapora göre adalet sistemlerinin etkinliği, kalitesi ve bağımsızlığı, vatandaşların ve işletmelerin haklarının korunmasının yanı sıra yatırım ortamının güçlendirilmesi ve ekonomik büyümenin desteklenmesi açısından da belirleyici rol oynuyor. Komisyon, hukukun üstünlüğüne saygının Tek Pazar’ın etkin işleyişi için gerekli olduğunu ve öngörülebilir bir hukuk ortamının AB’nin küresel rekabet gücüne katkı sağladığını vurguluyor.

Adalet Sistemlerinin Etkinliği ve Bağımsızlığına İlişkin Bulgular

2026 Adalet Puan Tablosu, birçok Üye Devletin son yıllarda gerçekleştirilen reformlar sayesinde adalet sistemlerinin etkinliğini artırmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Rapora göre 8 üye ülke, hukuk, ticaret, idari ve diğer dava kategorilerinin tamamında dava sürelerini kısaltmayı başardı. Ayrıca vatandaşların 17 üye ülkede, şirketlerin ise 18 üye ülkede yargı bağımsızlığının iyileştiği veya en azından önceki yıla kıyasla istikrarlı kaldığı yönünde değerlendirmede bulunduğu belirtiliyor. Vatandaşların yargı bağımsızlığına ilişkin algısının en yüksek olduğu ülkeler arasında Finlandiya, Danimarka ve Lüksemburg öne çıkarken, şirketler açısından da benzer şekilde Kuzey Avrupa ülkelerinde yargıya duyulan güvenin yüksek seviyelerde seyrettiği görülüyor.

Adalet sistemlerinin etkinliğini değerlendirmek amacıyla raporda dava süreleri, sonuçlandırma oranları ve derdest dava sayıları gibi göstergeler kullanılıyor. Komisyona göre COVID-19 salgını sonrasında görülen geçici gerilemenin ardından birçok üye ülke 2022 öncesindeki etkinlik seviyelerine geri dönerken, bazı ülkelerde daha da iyi sonuçlar elde edildi.

Dijitalleşme ve Adalete Erişim

Rapor, adalet sistemlerinin dijitalleşmesinde ilerleme kaydedildiğini ortaya koyuyor. Buna göre tüm üye ülkeler artık adalet sistemlerine ilişkin çevrim içi bilgi sunarken, 23 üye ülke hukuk, ticaret ve idari davalara çevrim içi erişim imkânı sağlıyor. Bununla birlikte yalnızca 6 ülkenin usul kurallarının tamamen dijital ortama uygun olduğu belirtilerek bu alandaki gelişimin henüz tamamlanmadığına dikkat çekiliyor. Özellikle Estonya, Avusturya ve Finlandiya gibi ülkeler adalet hizmetlerinin dijitalleştirilmesinde öne çıkan örnekler arasında yer alırken, birçok üye ülkede dijital dönüşüm sürecinin devam ettiği görülüyor.

Raporda engellilerin adalete erişiminin kolaylaştırılması amacıyla birçok üye ülkede ilk derece mahkemelerinde dijital teknolojilerden yararlandığı ifade ediliyor. Çocuk dostu adalet uygulamalarının da yaygınlaştığı belirtilirken, tüm üye ülkelerde çocukların ihtiyaçlarına uyarlanmış özel yargısal düzenlemelerin bulunduğu kaydediliyor. Bunun yanında rapor, çekişmesiz boşanma süreçlerinde mahkemeler dışındaki adli makamların rolüne ilişkin ilk kapsamlı karşılaştırmalı verileri de içeriyor.

Tek Pazar ve Bağımsız Kurumlara İlişkin Yeni Göstergeler

2026 Adalet Puan Tablosu’nun öne çıkan yeniliklerinden biri, Tek Pazar’ın işleyişi açısından kritik rol oynayan bağımsız kurumlara ilişkin göstergelerin genişletilmesi oldu. Rapor ilk kez kamu alımlarına ilişkin itirazları inceleyen organların görev sürelerine dair veriler sunuyor. Bulgular, çoğu üye ülkede bu organların üyeleri ve başkanlarının belirli sürelerle ve yenilenebilir şekilde görevlendirildiğini gösteriyor. Özellikle Danimarka, Hollanda ve Finlandiya gibi ülkelerde kamu alımlarına ilişkin inceleme mekanizmalarının kurumsal bağımsızlığı ve etkin işleyişi iyi uygulama örnekleri arasında gösteriliyor.

Rapor ayrıca ulusal rekabet otoritelerinin atanması ve görevden alınmasına ilişkin güncellenmiş veriler sunarken, yürütme organının bu süreçlerde birçok üye ülkede önemli rol oynamaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Bunun yanında yüksek denetim kurumları ve yolsuzluğun önlenmesinden sorumlu bağımsız kurumların Tek Pazar’ın düzgün işleyişine katkısına ilişkin yeni göstergeler de rapora dâhil edilmiş durumda.

Yolsuzlukla Mücadele ve Şeffaflık

Raporun dikkat çektiği alanlardan biri de yolsuzlukla mücadele mekanizmaları olarak öne çıkıyor. Bu kapsamda rüşvet davalarının yargısal süreçlerine ilişkin güncel veriler sunulurken, lobi faaliyetlerinin şeffaf şekilde yürütülmesini amaçlayan ulusal şeffaflık kayıtlarına ilişkin yeni göstergeler de yayımlandı. Rapora göre 16 üye ülkede şeffaflık kaydı sistemi bulunuyor. Fransa, İrlanda, Litvanya ve Slovenya gibi ülkelerde uygulanan bu sistemler, kamu görevlileri ile çıkar grupları arasındaki ilişkilerin daha görünür hâle gelmesini sağlayarak hesap verebilirliğin artırılmasına katkıda bulunuyor.

AB Politikalarına Katkısı

Komisyon, Adalet Puan Tablosu’nun yalnızca karşılaştırmalı bir veri aracı olmadığını, aynı zamanda AB’nin hukukun üstünlüğü araç setinin önemli bir parçasını oluşturduğunu vurguluyor. Bulgular, 2026 Hukukun Üstünlüğü Raporu’nun hazırlanmasına katkı sağlayacak ve Avrupa Sömestri (European Semester) kapsamında yürütülen değerlendirmelerde kullanılacak. Ayrıca Ulusal Toparlanma ve Dayanıklılık Planları (Recovery and Resilience Plans-RRPs) kapsamındaki adalet reformlarının izlenmesine de destek sağlayacak.

AB 2026 Adalet Puan Tablosu, etkili, kaliteli ve bağımsız adalet sistemlerinin yalnızca hukukun üstünlüğünün korunması açısından değil, aynı zamanda ekonomik büyüme, yatırım ortamı ve Tek Pazar’ın sağlıklı işleyişi bakımından da temel öneme sahip olduğunu ortaya koyuyor. Rapor ayrıca dijitalleşme, yolsuzlukla mücadele ve bağımsız kurumların güçlendirilmesi alanlarında kaydedilen ilerlemelere dikkat çekerken, üye ülkeler arasında devam eden farklılıkların giderilmesi için reform çabalarının sürdürülmesi gerektiğini gösteriyor.