Avrupa Komisyonunun yayımladığı yeni insani yardım stratejisine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AVRUPA KOMİSYONUNUN YENİ İNSANİ YARDIM STRATEJİSİ

Hatice Zeynep Şen, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu ve AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi, 27 Mayıs 2026 tarihinde AB’nin yeni insani yardım stratejisine ilişkin ortak bir bildiri yayımladı.[1] Bildiri, artan çatışmalar, iklim kaynaklı afetler, finansman kesintileri ve uluslararası insancıl hukukun giderek daha fazla ihlal edildiği mevcut küresel ortamda AB’nin insani yardım sistemini daha dirençli, etkili ve sürdürülebilir hâle getirmeyi amaçlayan yeni stratejik yaklaşımını ortaya koyuyor. Komisyona göre 2026 yılında dünya genelinde yaklaşık 239 milyon kişinin insani yardıma ihtiyaç duyduğu tahmin edilirken, mevcut finansman kapasitesi bu kişilerin yarısından daha azına ulaşılabilmesine imkân tanıyor. Bildiride AB’nin ve Üye Devletlerin 2025 yılında küresel insani yardım finansmanının %34-35’ini sağlayarak dünyanın en büyük insani yardım bağışçısı olmaya devam ettiği belirtiliyor. Ancak küresel insani yardım sisteminin artan ihtiyaçlar, operasyonel zorluklar ve bütçe kesintileri nedeniyle ciddi baskı altında olduğu vurgulanıyor. Bu çerçevede AB’nin yeni yaklaşımı; “koruma” (protect), “performans” (perform) ve “ortaklık” (partner) olmak üzere üç temel sütun üzerine inşa ediliyor.

İnsani Diplomasi ve Uluslararası İnsancıl Hukukun Korunması

Bildiride, uluslararası insancıl hukukun giderek daha fazla ihlal edildiği ve insani yardım çalışanlarının güvenliğinin ciddi tehdit altında olduğu mevcut ortamda AB’nin insani diplomasi kapasitesini güçlendireceği belirtiliyor. Bu kapsamda AB’nin siyasi diyaloglar, insan hakları diyalogları, diplomatik girişimler ve çok taraflı platformlar aracılığıyla insani yardıma erişimin korunması ve sivillerin güvenliğinin sağlanması için daha aktif rol üstleneceği ifade ediliyor.

Komisyon ayrıca insani yardım çalışanlarına yönelik saldırılardaki artışa dikkat çekiyor. Bildiriye göre 2025 yılında 334 insani yardım çalışanı hayatını kaybetti, 192 kişi yaralandı ve 109 kişi kaçırıldı. Bu çerçevede AB’nin insani yardım personelinin korunmasına yönelik eğitim, kapasite geliştirme ve güvenlik standartlarını güçlendirmeyi hedeflediği belirtiliyor. İnsani Yardım Çalışanlarını Koruma Mekanizması’nın (Protect Aid Workers-PAW) küresel ölçekte genişletilmesi ve insani yardım kuruluşları arasında güvenlik koordinasyonunun artırılması da planlanan önlemler arasında yer alıyor.

Yerel Aktörler, Toplumsal Kapsayıcılık ve Koruma Yaklaşımı

Ortak bildiri, krizlerden etkilenen toplulukların ve yerel aktörlerin insani yardım sistemindeki rolünün güçlendirilmesini öncelikli hedeflerden biri olarak tanımlıyor. Bu kapsamda Komisyon, 2027 yılına kadar insani yardım fonlarının %25’inin mümkün olduğunca doğrudan yerel aktörlere yönlendirilmesini hedefliyor. Ayrıca yerel kapasitenin güçlendirilmesi, bölgesel koordinasyon yapılarının desteklenmesi ve krizlerden etkilenen toplulukların karar alma süreçlerine daha fazla dâhil edilmesi amaçlanıyor.

Bildiride çocukların korunması, toplumsal cinsiyet temelli şiddetle mücadele ve kırılgan grupların desteklenmesi de öncelikli alanlar arasında gösteriliyor. Özellikle kadınlar, çocuklar, engelliler ve LGBTIQ+ bireylerin kriz ortamlarında orantısız şekilde etkilendiği belirtilirken, AB’nin cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetleri ile toplumsal cinsiyet temelli şiddetle mücadele programlarına desteğini artıracağı ifade ediliyor. Bu kapsamda SHIELD (Sexual and Reproductive Health in Emergencies and Life in Dignity) programının başlatılacağı kaydediliyor.

İnsani Yardım Finansmanı ve Tedarik Zinciri Reformu

Bildiride mevcut insani yardım sisteminin artan ihtiyaçlar karşısında maliyet etkinlik ve operasyonel verimlilik bakımından reforme edilmesi gerektiği vurgulanıyor. Bu doğrultuda AB’nin insani yardım tedarik zincirlerini dönüştürmeye yönelik yeni bir yaklaşım geliştirdiği belirtiliyor. Komisyon, farklı kuruluşlar arasında parçalı şekilde işleyen mevcut tedarik sistemlerinin verimsizlik yarattığını ifade ederken, daha koordineli, dijitalleşmiş ve ortak veri paylaşımına dayalı bir model oluşturulmasının hedeflendiğini kaydediyor. Bu kapsamda Komisyon tarafından Tedarik Zinciri İnsani Yardım Liderlik Grubu (Humanitarian Leadership Group on Supply Chain) girişimi çerçevesinde yeni bir “İnsani Yardım Tedarik Zinciri Şartı”nın oluşturulacağı belirtiliyor. Ayrıca ortak satın alma mekanizmaları, yapay zekâ destekli dijital sistemler, yerel tedarik kapasitesinin geliştirilmesi ve çevresel sürdürülebilirlik kriterlerinin insani yardım operasyonlarına entegre edilmesi hedefleniyor. Öte yandan AB’nin çok yıllı finansman, nakit destek mekanizmaları, kriz öncesi önleyici finansman (anticipatory action) ve yerel aktörlere yönelik destek modellerini artıracağı ifade ediliyor. Komisyon, söz konusu dönüşümcü finansman araçlarının gelecekte AB insani yardım bütçesinin en az üçte ikisini oluşturmasını hedefliyor.

Kırılganlık Yaklaşımı ve Yeni Ortaklıklar

Bildiride kırılganlığın yalnızca insani değil aynı zamanda güvenlik, ekonomik ve jeopolitik sonuçlar doğurduğu vurgulanıyor. Bu doğrultuda AB’nin “insani yardım-kalkınma-barış bağlantısı” (humanitarian-development-peace nexus) temelinde daha bütüncül bir yaklaşım geliştireceği belirtiliyor. Komisyona göre kırılgan bölgelerde uzun vadeli dayanıklılık oluşturulması, iklim değişikliğine uyum, ekonomik kalkınma, hukukun üstünlüğü ve çatışma önleme politikalarının birlikte ele alınması gerekiyor.

Bildiride ayrıca özel sektör, uluslararası finans kuruluşları ve geleneksel olmayan bağışçılarla iş birliğinin artırılması hedefleniyor. Bu kapsamda Dünya Ekonomik Forumu ile insani yardım alanında özel sektör iş birliğini geliştirmeye yönelik küresel bir platform oluşturulacağı belirtiliyor. Yapay zekâ, veri paylaşımı ve yenilikçi finansman araçlarının insani yardım sisteminde daha yaygın şekilde kullanılması da planlanan öncelikler arasında yer alıyor.