Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan beşinci Schengen Durum Raporu’na ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

SCHENGEN DURUM RAPORU 2026: AB, SCHENGEN ALANI’NIN GÜVENLİĞİNİ VE DİRENÇLİLİĞİNİ GÜÇLENDİRMEYİ HEDEFLİYOR

Hatice Zeynep Şen, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, 18 Mayıs 2026 tarihinde beşinci Schengen Durum Raporu’nu yayımladı.[1] Raporda, Schengen Alanı’nın son yıllarda düzensiz sınır geçişlerindeki azalma, dış sınır yönetiminin güçlendirilmesi ve geri dönüş sistemlerindeki iyileşmeler sayesinde direnç göstermeye devam ettiği belirtilirken, mevcut jeopolitik gelişmeler ve güvenlik tehditleri karşısında Schengen yönetişiminin daha da güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Rapor ayrıca 2026-2027 Schengen döngüsü için öncelikleri de ortaya koyuyor.

Dış Sınır Yönetimi ve Dijitalleşme

Rapora göre 2025 yılında AB’nin dış sınırlarındaki düzensiz geçişler bir önceki yıla kıyasla %25’in üzerinde azalarak 180 binin altına geriledi. Komisyon, bu gelişmede sınır gözetim kapasitesinin artırılması, yeni teknolojilerin kullanımı ve Avrupa Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı’nın (Frontex) operasyonel desteğinin etkili olduğunu belirtiyor.

Schengen Alanı’nın dijitalleşmesi bakımından Giriş/Çıkış Sistemi’nin (Entry/Exit System-EES) tam olarak devreye alınması raporun öne çıkan başlıkları arasında yer alıyor. Ekim 2025’te kademeli olarak uygulanmaya başlanan sistem, 10 Nisan 2026 tarihi itibarıyla Schengen Alanı’ndaki tüm sınır geçiş noktalarında tam kapasiteyle işler hâle geldi. Komisyona göre sistemin ilk altı aylık uygulama döneminde 60 milyondan fazla giriş ve çıkış kaydedilirken, giriş koşullarını karşılamayan 30 binden fazla kişinin AB’ye girişine izin verilmedi.

Raporda ayrıca Avrupa Seyahat Bilgisi ve Yetkilendirme Sistemi’nin (ETIAS) uygulamaya alınmasına yönelik hazırlıkların sürdüğü belirtiliyor. Komisyona göre ETIAS, vizeden muaf yolcular açısından seyahat öncesi güvenlik değerlendirmesini güçlendirerek Schengen Alanı’nın dış sınır güvenliğine katkı sağlayacak.

Geri Dönüş Politikası ve Göç Yönetimi

Raporda geri dönüş politikalarının Schengen Alanı’nın etkin işleyişi açısından temel önceliklerden biri olmaya devam ettiği belirtiliyor. Buna göre 2025 yılında etkili geri dönüşlerin sayısı bir önceki yıla göre %19 arttı. Frontex’in 63.500 geri dönüş operasyonuna destek verdiği, bunun toplam geri dönüşlerin %42’sine karşılık geldiği ifade ediliyor.

Komisyon, geri dönüş sistemlerinin etkinliğinin artırılması amacıyla yeni geri dönüş sınır prosedürünün Göç ve İltica Paktı kapsamında 2026 yılında uygulanmaya başlanacağını vurguluyor. Bunun yanında geri dönüş süreçlerinin dijitalleştirilmesine yönelik yeni bir mevzuat teklifinin de 2026 yılında sunulmasının planlandığı belirtiliyor.

Raporda ayrıca, dış sınırlardaki yeni tarama prosedürlerinin Haziran 2026’dan itibaren uygulanmaya başlanacağı ve tüm üye ülkelerin bu kuralları etkili şekilde uygulayabilecek kapasiteye sahip olması gerektiği kaydediliyor.

İç Güvenlik İş Birliği ve İç Sınır Kontrolleri

Raporda Schengen Alanı içinde bilgi paylaşımı ve sınır ötesi kolluk kuvvetleri iş birliğinin güçlendirilmesinin önemine dikkat çekiliyor. Bu kapsamda Schengen Bilgi Sistemi’nin (SIS) biyometrik doğrulama ve güvenlik uyarıları gibi gelişmiş özelliklerinin tüm üye ülkeler tarafından daha etkin kullanılmasının gerektiği ifade ediliyor.

Öte yandan 2025 yılında 10 Schengen ülkesinin göç ve güvenlik gerekçeleriyle iç sınır kontrollerini sürdürdüğü belirtilirken, Komisyon iç sınır kontrollerinin yerine polis iş birliği, bilgi paylaşımı ve risk temelli denetimlerin daha etkili alternatifler sunduğunu vurguluyor. Raporda Romanya’nın Macaristan ve Bulgaristan sınırlarındaki operasyonel yaklaşımı iyi uygulama örneği olarak gösteriliyor.

Schengen Yönetişimi ve Genişleme Boyutu

Raporda Schengen Alanı’nın mevcut güvenlik ve jeopolitik ortam karşısında daha güçlü bir yönetişim yapısına ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. Bu kapsamda birçok üye ülkenin ulusal Schengen koordinatörleri atadığı ifade edilirken, Schengen değerlendirme mekanizmasının eksikliklerin tespit edilmesi ve iyi uygulamaların paylaşılması açısından kritik rol oynadığı kaydediliyor.

Raporda ayrıca, 2026-2027 Schengen döngüsü kapsamında AB düzeyindeki öncelikler arasında GKRY’nin Schengen Alanı’na katılım sürecinin tamamlanması, İrlanda’da iç güvenliğe ilişkin Schengen kurallarının tam olarak uygulanması ve genişleme ülkeleriyle Schengen Alanı’ndaki iş birliğinin güçlendirilmesi yer alıyor. Komisyon, AB aday ülkelerini aynı zamanda geleceğin Schengen ülkeleri olarak değerlendirirken, bu ülkelerin Schengen müktesebatına uyum sürecine erken aşamada hazırlanmasının önemine dikkat çekiyor. Bu kapsamda genişleme ülkeleriyle Schengen yönetişimine ilişkin farkındalık ve hazırlık çalışmalarının artırıldığı belirtiliyor.

2026 Schengen Durum Raporu, AB’nin dış sınır güvenliği, dijital sınır yönetimi, geri dönüş politikaları ve iç güvenlik iş birliği alanlarında önemli ilerlemeler kaydettiğini, ancak Schengen Alanı’nın güvenliğinin ve dayanıklılığının sürdürülebilmesi için üye ülkeler arasında daha güçlü koordinasyon ve yönetişim mekanizmalarına ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyuyor.