Komisyonun, Avrupa Parlamentosu ile AB Konseyi arasında yapay zekâya ilişkin daha sade ve inovasyon dostu kurallar getirmesine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB’DEN YAPAY ZEKÂ KURALLARINDA SADELEŞTİRME VE GÜVENLİK ADIMI

Bared Çil, İKV Uzmanı

Avrupa Komisyonu, Avrupa Parlamentosu ile AB Konseyi arasında yapay zekâya ilişkin daha sade ve inovasyon dostu kurallar konusunda siyasi uzlaşıya vardı[1]. Söz konusu düzenleme, Avrupa’nın rekabet gücünü artırmayı amaçlayan sadeleştirme gündemi kapsamında Komisyon tarafından yalnızca beş ay önce önerilen Yapay Zekâ Dijital Omnibus Paketi çerçevesinde hazırlandı. Düzenleme ile AB Yapay Zekâ Yasası’nın uygulanmasının işletmeler açısından kolaylaştırılması hedeflenirken, Avrupa toplumunun güvenliğinin, temel haklarının ve toplumsal faydaların korunması da amaçlanıyor.

Varılan anlaşma, yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine ilişkin kuralların uygulanması için net bir takvim ortaya koyuyor. Biyometri, kritik altyapı, eğitim, istihdam, göç, iltica ve sınır kontrolü gibi belirli yüksek risk alanlarında kullanılan sistemlere yönelik kurallar 2 Aralık 2027 itibarıyla uygulanmaya başlanacak. Asansörler veya oyuncaklar gibi ürünlere entegre edilen yapay zekâ sistemlerine ilişkin hükümler ise 2 Ağustos 2028 tarihinde yürürlüğe girecek. Bu aşamalı yaklaşım ile teknik standartların ve destekleyici araçların uygulama başlamadan önce hazır hâle getirilmesi amaçlanıyor.

Anlaşma aynı zamanda vatandaşların korunmasına yönelik hükümleri de güçlendiriyor. Buna göre, rıza dışı cinsel içerik üreten veya çocuk istismarı materyali oluşturan yapay zekâ sistemleri yasaklanacak. Yapay zekâ destekli “çıplaklaştırma” uygulamaları da bu yasak kapsamına dâhil ediliyor.

İşletmeler açısından ise daha sade kurallar ve daha açık bir yönetişim yapısı öngörülüyor. Küçük ve orta ölçekli işletmelere tanınan bazı ayrıcalıklar küçük orta ölçekli şirketleri de kapsayacak şekilde genişletiliyor. Ayrıca Yapay Zekâ Yasası ile özellikle Makine Yönetmeliği başta olmak üzere AB ürün güvenliği mevzuatı arasındaki ilişki netleştirilerek sektörel düzenlemeler ile yapay zekâ kuralları arasındaki mükerrer yükümlülüklerin önüne geçilmesi hedefleniyor. Bunun yanı sıra, daha fazla yenilikçinin düzenleyici kum havuzlarına erişimi sağlanacak ve AB düzeyinde oluşturulacak yeni bir kum havuzu sayesinde yapay zekâ çözümleri gerçek yaşam koşullarında test edilebilecek. Komisyon bünyesindeki Yapay Zekâ Ofisi’nin denetim yetkileri de genel amaçlı modeller üzerine kurulan sistemler ile çok büyük çevrim içi platformlar ve arama motorlarına entegre edilen yapay zekâ sistemlerini kapsayacak şekilde güçlendirilecek.

Düzenleme ile vatandaşlar ve işletmeler açısından daha güvenli ve daha sade bir çerçevenin oluşturulması amaçlanıyor. Yapay Zekâ Dijital Omnibus Paketi ayrıca Yapay Zekâ Yasası Hizmet Masası ile yüksek riskli sistemlerin sınıflandırılması ve şeffaflık yükümlülüklerine ilişkin hazırlanacak kılavuzlar gibi mevcut destek mekanizmalarını da tamamlayıcı nitelik taşıyor.

Siyasi anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için AP ve AB Konseyi tarafından resmî olarak kabul edilmesi gerekiyor. Kabul edilmesinin ardından değişiklikler Resmî Gazete’de yayımlandıktan üç gün sonra yürürlüğe girecek.