Komisyonun yayımladığı Göç ve İltica Paktı’nın uygulanmasında gelinen durum hakkındaki üçüncü ilerleme raporuna ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

GÖÇ VE İLTİCA PAKTI’NIN UYGULANMASINDA GELİNEN DURUM: ÜYE DEVLETLERİN HAZIRLIK SÜRECİ DEVAM EDİYOR

Hatice Zeynep Şen, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, 8 Mayıs 2026 tarihinde Göç ve İltica Paktı’nın uygulanmasında gelinen duruma ilişkin üçüncü ilerleme raporunu yayımladı.[1] Raporda, 2024 yılında kabul edilen ve AB’nin göç ve iltica sistemini kapsamlı şekilde reforme eden Göç ve İltica Paktı’nın 12 Haziran 2026 tarihinde uygulanmaya başlanacağı belirtilirken, Üye Devletlerin büyük ölçüde hazırlık sürecinde ilerleme kaydettiği ifade ediliyor. Bununla birlikte, özellikle Eurodac sisteminin etkin şekilde uygulanması, sınır prosedürlerine ilişkin altyapının tamamlanması ve dayanışma mekanizmasının operasyonelleştirilmesi gibi alanlarda ek çabalara ihtiyaç duyulduğu da vurgulanıyor.

Üye Devletlerin Hazırlık Süreci

Rapora göre çok sayıda Üye Devlet, ulusal mevzuatlarını Göç ve İltica Paktı ile uyumlu hâle getirme sürecinde önemli ilerleme kaydetti. Mayıs 2026 itibarıyla bazı Üye Devletlerde gerekli mevzuat parlamentolarda görüşülürken, bazıları ise ilgili düzenlemeleri büyük ölçüde kabul etmiş durumda. Ayrıca zorunlu tarama mekanizmaları, sınır prosedürleri ve bağımsız temel hak izleme mekanizmalarının kurulmasına yönelik çalışmaların da devam ettiği belirtiliyor.

Komisyon, Göç ve İltica Paktı’nın uygulanmasını desteklemek amacıyla 3 milyar avroluk AB fonunun programlamasının büyük ölçüde tamamlandığını belirtirken, bu kaynakların özellikle iltica, sınır yönetimi ve kabul kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla kullanılacağını ifade ediyor.

Eurodac ve Sınır Prosedürleri

Raporda, Göç ve İltica Paktı’nın işleyişi açısından merkezi biyometrik veri tabanı olan yeni Eurodac sisteminin kritik önem taşıdığı vurgulanıyor. Komisyona göre bazı Üye Devletler yeni sisteme geçiş konusunda tam hazırlık seviyesine ulaşırken, bazıları ise kamu alımları ve teknik altyapı süreçlerinde gecikmelerle karşı karşıya bulunuyor. Test süreçlerinin devam ettiği belirtilirken, personel eğitimi ve teknik uyumluluk çalışmalarının önümüzdeki dönemde öncelikli alanlardan biri olacağı ifade ediliyor.

Sınır prosedürleri kapsamında ise Üye Devletlerin sınırda iltica ve geri dönüş işlemlerini yürütecek yeterli kapasiteyi oluşturması gerektiği belirtiliyor. Bu çerçevede tarama ve sınır prosedürlerine yönelik tesislerin inşası, mevcut tesislerin yenilenmesi, dijital vaka yönetim sistemlerinin geliştirilmesi ve yargı süreçlerinin hızlandırılmasına yönelik önlemler öne çıkıyor. Ayrıca Komisyon, düzensiz hareketlerin ve ikincil geçişlerin önlenmesi amacıyla Üye Devletlerin daha etkili tedbirler geliştirmesi gerektiğini vurguluyor.

Dayanışma Mekanizması ve Geri Dönüş Politikası

Raporda, Göç ve İltica Paktı kapsamındaki ilk yıllık dayanışma havuzunun (Annual Solidarity Pool) oluşturulmasının önemli bir aşama olduğu belirtiliyor. Bu kapsamda 2026 yılı için 21 bin yeniden yerleştirme veya diğer dayanışma katkıları ile 420 milyon avroluk mali katkı hedefi belirlendiği ifade ediliyor. Dayanışma koordinatörünün katkıların dengeli şekilde uygulanmasına yönelik çalışmaları sürdürdüğü de kaydediliyor.

Öte yandan Komisyon, geri dönüş prosedürlerinin etkinliğinin artırılmasının Göç ve İltica Paktı’nın işleyişi açısından kritik olduğunu vurguluyor. Bu doğrultuda geri dönüş kararlarının iltica süreçleriyle daha uyumlu hâle getirildiği, Frontex destekli geri dönüş operasyonlarının arttığı ve üçüncü ülkelerle geri kabul iş birliğinin güçlendirilmeye çalışıldığı ifade ediliyor.

Güvenli Üçüncü Ülke ve Güvenli Menşe Ülke Düzenlemeleri

Raporda ayrıca güvenli üçüncü ülke kurallarında yapılan değişiklikler ile AB çapındaki ilk güvenli menşe ülkeler listesinin kabul edildiği belirtiliyor. Buna göre, başvurucuların etkili koruma elde edebileceği güvenli üçüncü ülkelerde başvurularının incelenebilmesi ve dayanaktan yoksun başvuruların hızlandırılmış prosedürlerle ele alınabilmesi amaçlanıyor. Komisyona göre bu düzenlemeler, ulusal iltica sistemleri üzerindeki baskının azaltılmasına katkı sağlayacak.

Rapor genel olarak, Göç ve İltica Paktı’nın 12 Haziran 2026 tarihinde uygulanmaya başlanması öncesinde Üye Devletlerin hazırlık sürecinde önemli ilerlemeler kaydettiğini, ancak özellikle sınır prosedürleri, Eurodac sistemi ve dayanışma mekanizmasının etkin şekilde uygulanması bakımından ek çabalara ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyuyor.