Avrupa Komisyonu tarafından başlatılan AB Ham Maddeler Mekanizması ilk tur çağrılarına ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB HAM MADDELER MEKANİZMASI İLK TUR ÇAĞRILARI

Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, 13 Nisan 2026 tarihinde kritik ham maddelerde arzın çeşitlendirilmesini hızlandırmak ve tedarik zinciri kırılganlıklarını azaltmak amacıyla Ham Maddeler Mekanizması(Raw Materials Mechanism) kapsamında alıcı ve tedarikçileri buluşturmaya yönelik ilk çağrısını başlattı.[1] Yeni mekanizma, AB’nin enerji alanında daha önce uyguladığı talep birleştirme yaklaşımını ham maddelere uyarlarken, AB sanayisinin sınırlı sayıda üçüncü ülke tedarikçisine olan bağımlılığını azaltmayı ve artan jeopolitik riskler karşısında ekonomik güvenliği güçlendirmeyi hedefliyor. Bu çerçevede platform, özellikle KOBİ’lerin mevcut ağlarının ötesine geçerek alternatif tedarik kanalları oluşturmasına ve finansman ile depolama çözümlerine daha kolay erişmesine imkân tanıyacak şekilde tasarlandı.

Ham Maddeler Mekanizmasının Kapsamı

Ham Maddeler Mekanizması,  Temmuz 2025’te Avrupa Komisyonu tarafından duyurulan AB Enerji ve Ham Maddeler Platformu (EU Energy and Raw Materials Platform) çatısı altında, hidrojen ve doğal gaz mekanizmalarıyla birlikte kurgulanan bir çevrim içi yapı olarak öne çıkıyor.[2] Komisyon, mekanizmanın temel işlevini, stratejik ham maddelere ilişkin talebi bir araya getirerek alıcıların talep görünürlüğünü artırmak, ardından tedarikçilerle eşleştirme yapmak ve gerektiğinde finans kuruluşları ile depolama ve stratejik stok hizmeti sağlayıcılarını aynı ekosistemde buluşturmak olarak açıklıyor. Komisyonun yaklaşımı, piyasa temelli ve gönüllülük esaslı bir araçla ilerlemek üzerine kurulu; dolayısıyla mekanizma, mevcut ticari ilişkileri tamamlamayı amaçlıyor ve müzakere süreçlerine doğrudan müdahale etmiyor.[3]

İlk Uygulama Dönemi ve Öncelikli Sektörler

İlk çağrı kapsamında platform, kısa vadede tedarik çeşitlendirmesine katkı sağlayabilecek alanlara odaklanıyor. Bu çerçevede nadir toprak elementleri, savunma sanayii girdileri ve batarya malzemeleri gibi stratejik sektörler öncelikli başlıklar arasında yer alıyor. Mekanizmanın ilk turu “çeşitlendirme” odaklı işletilecek. Bu aşamada alıcı tarafın AB içindeki şirketlere yoğunlaşması, tedarik tarafında ise AB, Avrupa Ekonomik Alanı, denizaşırı ülke ve topraklar ile stratejik ortak ülkelerden tedarik seçeneklerine görünürlük kazandırılması hedefleniyor. Komisyonun 13 Nisan 2026 tarihli çağrısı ise ilk tur için alıcı ve tedarikçi kayıt sürecini başlatarak Nisan 2026 sonu itibarıyla katılımcı havuzunu oluşturmayı amaçlıyor.

Çeşitlendirme ve Proje Geliştirme Turları

Mekanizma, iki ana uygulama formatı üzerinden ilerliyor. Birinci format olan çeşitlendirme turunda AB’de yerleşik alıcılar, tedarik zincirlerini hızla çeşitlendirmek amacıyla talep bildiriminde bulunuyor ve talep birleştirme sayesinde ölçek etkisi yaratılması hedefleniyor. İkinci format olan proje geliştirme turu ise daha uzun vadeli bir perspektife dayanıyor ve AB’deki stratejik projelerin veya geliştirme aşamasındaki ham madde projelerinin ticari ortak bulmasını kolaylaştırmayı amaçlıyor. Bu ayrım, bir yandan hemen bulunabilir arz seçeneklerine erişimi artırırken, diğer yandan orta-uzun vadeli offtake anlaşmalarını kolaylaştırarak yatırımın önündeki belirsizlikleri azaltmayı hedefliyor.

Ürün Grubu ve İşleyiş İlkeleri

Ham Maddeler Mekanizması, AB Kritik Ham Maddeler Yasası çerçevesinde belirlenen 17 stratejik ham maddeyi kapsayacak şekilde kurgulanırken, bu kapsamın 150’den fazla alt ürün kırılımına kadar indirgenerek eşleştirme hassasiyetinin artırıldığı belirtiliyor. Platformda temel mantık, talep ve arzın görünürleşmesi ve eşleştirme sonuçlarının katılımcılara iletilmesi üzerine kurulu. Bununla birlikte fiyat oluşumu, sözleşme müzakereleri ve nihai anlaşmalar platform dışında yürütülüyor; Komisyon ise ticari pazarlık süreçlerinde taraf olarak yer almıyor. Bu yaklaşım, bir yandan rekabetçi piyasa işleyişini korumayı, diğer yandan da ölçek ve şeffaflık üzerinden tedarik güvenliğini güçlendirmeyi hedefliyor.