AB Konseyi ve AP tarafından uzlaşı sağlanan, güvenli üçüncü ülkeler ve güvenli menşe ülkeleri konularındaki yeni kararlara ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB’NİN GÖÇ VE İLTİCA POLİTİKASINDAKİ YENİ GELİŞMELER

Hatice Fulya Topyıldız, İKV Uzman Yardımcısı

AB Konseyi ve AP, 18 Aralık 2025 tarihinde, güvenli üçüncü ülkeler ve güvenli menşe ülkeleri konularında yeni kararlar alındığını duyurdu.[1] Buna göre, ilk geniş güvenli menşe ülkeler (safe countries of origin) listesine ilişkin bir uzlaşı sağladı.

Açıklamaya göre AB Konseyi ve AP, 12 Haziran 2026 itibarıyla uygulamaya konulacak Göç ve İltica Paktı (the Migration and Asylum Pact) kapsamında hazırlanacak güvenli meşe ülkeler listesi üzerinde anlaşma sağladı. Bu liste, üye ülkelerin uluslararası koruma başvurularını daha hızlı şekilde ele almasını sağlayacak. Böylece, AB içinde koruma alma ihtimali düşük olan kişiler için iltica prosedürlerinin daha hızlı ve daha etkili hâle gelmesi planlanıyor.

Açıklamanın devamında, AB Konseyi’nin taslak düzenlemeye ilişkin pozisyonunu belirlemesinin ardından iki hafta içinde AB Konseyi ve AP’nin de anlaşma sağladığı ifade ediliyor. Bunun gerekçesi olarak, AB’deki hükümet ve devlet başkanlarının, göç konusunda atılacak adımlara ivme kazandırılmasına ilişkin yaptığı çağrı gösteriliyor.

AB Konseyi ve AP tarafından varılan uzlaşıya göre Bangladeş, Fas, Hindistan, Kolombiya, Kosova, Mısır ve Tunus AB düzeyinde güvenli menşe ülkeler olarak kabul edilecek. Ayrıca, aday ülkeler aşağıda sıralanan durumlar olmadığı sürece AB düzeyinde güvenli meşe ülkeleri olarak kabul edilecek:

• Aday ülkede uluslararası veya iç silahlı bir çatışma durumu bulunması,
• AB’nin aday ülkeye karşı temel hak ve özgürlüklerle ilgili olarak kısıtlayıcı önlemler almış olması,
• Üye Devlet makamlarının aday ülkeden gelen uluslararası koruma başvurularına verdiği olumlu kararların oranının %20’nin üzerinde olması.

Güvenli menşe ülke kavramı, Üye Devletlerin uluslararası koruma başvurularını incelemek için özel bir sistem uygulanmasına imkân tanıyor. Böylece, Göç ve İltica Paktı kapsamında Üye Devletler, güvenli menşe ülkelerden gelen başvuru sahipleri için hızlandırılmış bir prosedür uygulayacak. Bu uygulama, sınırda veya geçiş bölgelerinde gerçekleştirilebilecek. Güvenli menşe ülke kuralları, bu ülkelerden gelen başvuru sahiplerinin kovuşturulma veya temel hak ve özgürlüklerin ciddi ihlali riskine karşı yeterli korumaya sahip olduğu varsayımına dayanıyor. AB dışındaki ülkeler yalnızca yüksek güvenlik standardını karşıladığında güvenli menşe ülkeler olarak belirlenebiliyor.

AB Konseyi ve AP müzakerecileri tarafından uzlaşıya varılan bir diğer konu ise güvenli üçüncü ülke (the safe third country) kavramı gözden geçirilmesine ilişkin oldu.[2] Buna göre, sığınma başvurularının reddedilebileceği durumları genişleten AB mevzuatı üzerine geçici anlaşmaya varıldığı ifade edildi. Böylece, AB’nin iltica sisteminin daha verimli ve sağlam bir niteliğe kavuşturulması planlanıyor.

Üçüncü güvenli ülke kavramı, Üye Devletlerin bir sığınma başvurusunu incelemeden, diğer bir ifadeyle başvurunun esasını incelemeden, reddetmesine imkân tanıyor. Bu durum, sığınmacıların kendileri için güvenli kabul edilen bir AB dışı ülkede uluslararası koruma talebinde bulunabilecekleri ve uygun bulunmaları hâlinde koruma alabilecekleri durumlarda geçerli. Revize edilen kurallara göre üye ülkeler üç durumda güvenli üçüncü ülke düzenlemesini uygulayabilecek. Bu kurallar şu şekilde sıralanıyor;

• Sığınmacı ile üçüncü ülke arasında bir “bağ” bulunması. Ancak, güvenli üçüncü ülke kavramını kullanmak için artık bu bağ zorunlu bir kriter olmayacak,
• Başvuru sahibinin AB’ye ulaşmadan önce üçüncü ülke üzerinden geçiş yapmış olması,
• Güvenli üçüncü ülke ile yapılan bir anlaşma veya düzenleme bulunması. Bu durum, kişinin sığınma talebinin söz konusu AB dışı ülkede inceleneceğini garanti ediyor.

AB Konseyi ve AP, güvenli üçüncü ülke kavramının, refakatsiz çocuklar mevzubahis olduğu takdirde anlaşma ve düzenleme kapsamında uygulanmayacağını ifade ediyor. Güvenli üçüncü ülke kavramına ilişkin yeni kural teklifinin 12 Haziran 2026’da uygulanmaya başlaması planlanıyor.