Avrupa Komisyonu tarafından 19 Aralık 2025 tarihinde yayımlanan Vize Askıya Alma Mekanizması 8’inci Raporu’na ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB VİZE ASKIYA ALMA MEKANİZMASI KAPSAMINDAKİ RAPORUNU YAYIMLANDI

Hatice Zeynep Şen, İKV Uzman Yardımcısı

AB, vize serbestisi rejimini üçüncü ülkelerle göç, güvenlik ve adalet alanlarında iş birliğini güçlendiren önemli bir araç olarak değerlendiriyor. Vizesiz seyahat serbest dolaşımı kolaylaştırmak ve hareketliliği artırmakla birlikte, rejimin kötüye kullanılması düzensiz göç, asılsız iltica başvuruları ve güvenlik riskleri de doğurabiliyor. Bu nedenle Avrupa Komisyonu 2017 yılından buna bu mekanizma kapsamında yıllık raporlar yayımlayarak vizesiz rejimden yararlanan ülkelerin yükümlülüklerini sürekli olarak izliyor. Komisyon, raporlarında genel değerlendirmelerin yanı sıra, ülkelere özgü detaylı önerilerde de bulunuyor.

Bu kapsamda AB’nin vizesiz seyahat rejiminden yararlanan üçüncü ülkelerin, AB vize serbestisi yükümlülüklerine uyum düzeyini değerlendiren Vize Askıya Alma Mekanizması 8’inci Raporu, Komisyon tarafından 19 Aralık 2025 tarihinde yayımlandı.[1] Raporda, Batı Balkanlar ve Doğu Ortaklığı ülkeleri başta olmak üzere, Latin Amerika ülkeleri ile yatırım yoluyla vatandaşlık programları uygulayan Doğu Karayip ülkelerinin durumu detaylı şekilde ele alınıyor. 8’inci raporda genel olarak çoğu ortak ülkenin önceki tavsiyeleri kısmen yerine getirdiği belirtilmekle birlikte, özellikle Gürcistan bakımından ciddi ve sistematik gerilemeler tespit edildiği ifade ediliyor.

Temel Bulgular

8’inci rapor, vize politikası uyumu, göç ve sınır yönetimi, geri kabul, kamu düzeni ve güvenlik, yolsuzlukla mücadele, belge güvenliği ile vatandaşlık uygulamalarını kapsıyor. Değerlendirme Batı Balkanlar, Doğu Ortaklığı ülkeleri, Latin Amerika ve yatırım yoluyla vatandaşlık programları uygulayan Doğu Karayip ülkelerini içeriyor.

Vize Politikası Uyumu: Batı Balkanlar ve Doğu Ortaklığı ülkelerinin Schengen Alanı’na coğrafi yakınlığı nedeniyle AB vize politikasıyla uyumunun hayati önem taşıdığı belirtiliyor. Rapor, Batı Balkanlar’daki bazı ülkeler ilerleme kaydederken, Doğu Ortaklığı ülkelerinde anlamlı bir gelişme gözlemlenmediğini kaydediyor. Gürcistan özelinde ise vize politikasında AB müktesebatıyla uyum konusunda ciddi sorunlar olduğu ve 2024-2025 döneminde ilerleme sağlanamadığı gibi bazı alanlarda geri adımlar atıldığının da görüldüğü ifade ediliyor.

Göç, Sınır Yönetimi ve Geri Kabul: Batı Balkanlar güzergâhı üzerinden AB’ye yönelik düzensiz göç akışlarının 2023’ten bu yana belirgin biçimde azaldığı kaydediliyor. Bununla birlikte, insan kaçakçılığı ağlarının artan şiddet kullanımı ve Bosna-Hersek, Hırvatistan sınırındaki baskıya dikkat çekiliyor. Frontex ve AB Sığınma Ajansı (European Union Agency for Asylum-EUAA) ile iş birliği genel olarak olumlu değerlendirilirken, geri kabul uygulamalarında ilave ilerlemeye ihtiyaç duyulduğu belirtiliyor.

Asılsız İltica Başvuruları: Vizesiz ülkelerden yapılan asılsız iltica başvurularının, 2015’ten bu yana AB’deki toplam başvuruların yaklaşık %18’ini oluşturduğu ifade ediliyor. 2024 yılında Kosova ve Ukrayna’dan yapılan başvurularda artış gözlemlenirken, Arnavutluk, Gürcistan, Moldova, Kuzey Makedonya ve Sırbistan kaynaklı başvuruların azaldığı, ancak bu başvuruların AB açısından hâlen dikkat gerektiren bir düzeyde seyrettiği ifade ediliyor. Latin Amerika’dan gelen başvuruların da Üye Devletler için ciddi yük oluşturmaya devam ettiği belirtiliyor.

Kamu Düzeni ve Güvenlik: Europol ve Eurojust ile iş birliğinin tüm ülkelerde sürdürülmekte olduğu belirtilirken, Batı Balkanlar’da organize suç, siber suçlar ve göçmen kaçakçılığıyla mücadelede somut operasyonel sonuçlar elde edildiği ifade ediliyor. Buna karşılık, Moldova üzerinden yeni silah kaçakçılığı güzergâhları ve Gürcistan’da Rusya etkisine bağlı güvenlik risklerinin öne çıktığı belirtiliyor. Ek olarak birçok ülkede sahte veya usulsüz edinilmiş belgelerin, belge güvenliği açısından kırılganlık yarattığı da kaydediliyor.

Yatırım Yoluyla Vatandaşlık: Vizesiz rejimden yararlanan ülkelerde uygulanan yatırım yoluyla vatandaşlık programlarının, yeterli güvenlik taraması yapılmaması hâlinde Schengen Alanı için risk oluşturduğu ifade ediliyor. Ek olarak Doğu Karayipler’deki beş ülkenin programlarının, yüksek başvuru sayıları ve düşük ret oranları nedeniyle Komisyonun endişelerine konu olmaya devam ettiği belirtiliyor.

Gürcistan’a İlişkin Özel Değerlendirme

Raporda en sert değerlendirme Gürcistan’a yönelik olarak kaydediliyor. Komisyon, Gürcistan’ın vize serbestisi diyaloğu kapsamında üstlendiği yükümlülükleri sistematik biçimde ihlal ettiğini, özellikle temel hak ve özgürlükler alanında ciddi gerilemeler yaşandığını belirtiyor. Gürcistan’da son dönemde kabul edilen bazı yasal düzenlemelerin ise ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü ve ayrımcılık yasağı ilkeleriyle bağdaşmadığı ifade ediliyor.

Bu bağlamda Komisyon, revize edilmiş Vize Askıya Alma Mekanizması kapsamında aşamalı yaptırımların gündeme gelebileceğini de açıklıyor. İlk aşamada diplomatik, hizmet ve resmi pasaport hamillerine yönelik vize muafiyetinin askıya alınması, ikinci aşamada ise sorunların giderilmemesi hâlinde askıya almanın tüm nüfusu kapsayacak şekilde genişletilmesi ihtimali bulunduğu ifade ediliyor. Nihai olarak Gürcistan’ın vizesiz rejimi tamamen kaybederek vizeye tabi ülkeler listesine alınması olasılığı da raporda açıkça belirtiliyor.

Genel Değerlendirme

8’inci rapor özelinde Komisyon, önceki raporlardaki tavsiyelere ilişkin AB’nin yakın çevresindeki ortak ülkelerin çoğunun bazı adımlar atmış olmakla birlikte, önemli sorunların varlığını sürdürdüğünü belirtiyor. En ciddi durumun ise Gürcistan bakımından söz konusu olduğu kaydediliyor. Gürcistan’ın, vize serbestisi diyaloğu kapsamında üstlendiği çok sayıda yükümlülüğü ihlal ettiği, 7’nci Vize Askıya Alma Mekanizması Raporu’nda yer alan tavsiyelerin neredeyse tamamını uygulamaya koymadığı ve son yıllarda vize politikası uyumu ile yolsuzlukla mücadele alanlarında ilerleme kaydetmesi yönündeki tekrarlanan çağrılara rağmen, 2024-2025 döneminde temel hak ve özgürlüklerin korunması dâhil olmak üzere çeşitli alanlarda daha da geriye gittiği ifade ediliyor.

Batı Balkanlar ve Doğu Ortaklığı bölgesindeki diğer ortaklar açısından ise, vizeye tabi üçüncü ülke listelerinin AB ile uyumlaştırılması ve vize inceleme ile düzenleme süreçlerinin Schengen standartlarıyla tam uyumlu hâle getirilmesi başta olmak üzere, vize politikası uyumunun ilerletilmesinin önemini koruduğu ifade ediliyor. Tam uyum sağlanıncaya kadar, Batı Balkanlar ortaklarının, düzensiz göç veya güvenlik riski oluşturan üçüncü ülke vatandaşlarının vizesiz girişlerine yönelik tarama ve denetimlerini acilen güçlendirmesi gerektiği ifade ediliyor.

Bu çerçevede, Komisyon asılsız iltica başvurularının önlenmesinin tüm vize serbestisi kapsamındaki ortak ülkeler için öncelik olmaya devam etmesi gerektiği vurgusunda bulunuyor. Özellikle Arnavutluk, Gürcistan, Kosova ve Moldova’nın bu alanda ilave tedbirler almasının beklendiği ifade ediliyor. Bosna-Hersek’in sınır yönetimini güçlendirmeye yönelik çabalarını artırması gerektiği vurgulanırken, Gürcistan ve Sırbistan’ın vatandaşlık uygulamalarına ilişkin gelişmelerin yakından izlenmesi gerektiği de belirtiliyor. AB’nin yakın çevresi dışında ise, Doğu Karayipler’de yatırım yoluyla vatandaşlık programlarının sürdürülmesi, revize Vize Askıya Alma Mekanizması kapsamında vize serbestisinin askıya alınmasına gerekçe teşkil edebilecek kalıcı ve ciddi bir güvenlik riski olarak değerlendiriliyor.