AB Toprak İzleme Yasası'na (Soil Monitoring Law) ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB TOPRAK İZLEME YASASI YÜRÜRLÜĞE GİRDİ

Melike Sönmez, İKV Uzman Yardımcısı

AB’nin ilk toprak yasası olan Toprak İzleme Yasası (Soil Monitoring Law) 16 Aralık 2025’te yürürlüğe girdi.[1]  İlgili yasanın başta erozyon olmak üzere; toprağın verimliliğini ve karbon depolama kapasitesinin düşmesine neden olan organik madde kaybı, yanlış su yönetimi sonucu tuzlanma, kirlenme, tarımsal faaliyetler nedeniyle toprağın gözenekliliğini kaybederek sıkışması, asfalt uygulaması sonucu mühürlenme (soil sealing) ve toprak biyolojik çeşitliliğinin kaybı gibi çeşitli toprak sorunlarıyla mücadele amacı taşıdığı belirtildi. Bu doğrultuda ilgili yasa 2050’de sağlıklı bir toprak ekosistemine erişmek için gerekli yasal çerçeveyi ortaya koyuyor.

Yasa metninde öne çıkanlar şu şekilde:

• Üye Devletler tüm ulusal topraklarını kapsayacak şekilde bir veya birden fazla toprak bölgesi (soil districts) oluşturacak ve toprak sağlığının izlenmesi ve raporlanması amacıyla tüm ulusal toprakları kapsayan toprak birimleri (soil units) oluşturacaklar.
• Toprak mühürlenmesi ve toprağın kaldırılması (soil removal) gibi toprak sağlığı için sorun teşkil eden uygulamaların izlenebilmesi amacıyla bir yetkili kurum tespiti yapılarak düzenli, tutarlı ve doğru veri sağlayacak bir toprak izleme çerçevesi kurulacak.
• Üye ülkeler tüm toprak bölgeleri ve birimleri için 6 yılda bir toprak sağlığı değerlendirmesi yapacak. İlk değerlendirme 17 Aralık 2031’de gerçekleşecek.
• Ulusal izleme kapsamında elde edilen veriler en geç 17 Aralık 2027 tarihinde faaliyete geçecek Dijital Toprak Sağlığı Veri Portalı’na (Digital Soil Health Data Portal) belirli bir formatta aktarılacak.

Yasal çerçevenin Döngüsel Ekonomi Eylem Planı (Circular Economy Action Plan), 2030 Biyoçeşitlilik Eylem Planı (EU Biodiversity Strategy for 2030), Ortak Tarım Politikası (Common Agricultural Policy-CAP) ve AB Orman Stratejisi (EU Forest Strategy) gibi diğer düzenlemelerle paralel olarak, iklim değişikliğinin etkilerinin de yer aldığı sorunları bertaraf etmek amacıyla şekillendirildiği ifade ediliyor. AB Toprak Stratejisi’nin (EU Soil Strategy) 17 Aralık 2021’de kabul edilmesinden dört yıl sonra yürürlüğe giren yasa için üye ülkelerin ulusal mevzuatlarının uyum sağlaması için üç yıllık bir süre öngörülüyor. Bunu takip eden üç yılın sonunda, yani 2031’de, toprak sağlığına ilişkin değerlendirmeleri içeren ilk raporlama süresi dolacak. Üye ülkeler ilk raporlama 17 Haziran 2032’de olmak üzere 6 yılda bir Komisyon ve Avrupa Çevre Ajansına elektronik rapor sunacak.

Komisyon 2033’te yasanın hedeflerine ne ölçüde ulaştığını, 2050’de sağlıklı topraklara ulaşma hedefi açısından mevcut ilerlemenin yeterli olup olmadığını, yasanın revizyona ihtiyaç duyup duymadığını tespit etmek amacıyla bir değerlendirme gerçekleştirecek.