AB Enerji Dönüşümünde Tüketici Davranışlarına ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı. 

AB ENERJİ DÖNÜŞÜMÜNDE TÜKETİCİ DAVRANIŞLARI

Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı

“Enerji Dönüşümünde Tüketici Davranışları” başlıklı Eurobarometre anketi, AB vatandaşlarının enerji piyasalarına bakışını ve enerji dönüşümüne ilişkin tutumlarını ortaya koyuyor. 27 üye ülkeden 18 yaş üzeri 18.250 katılımcıyla yapılan ve 30 Haziran–15 Temmuz 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen anket, elektrik ve gaz sağlayıcılarına güven düzeyinden faturaların anlaşılabilirliğine, tedarikçi değiştirme davranışlarından enerji tüketimini azaltma motivasyonlarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.[1]

Enerji Yoksulluğu ve Hassas Tüketicilerin Korunması

Anketin en çarpıcı bulgularından biri, enerji yoksulluğu konusunun Avrupa kamuoyunda ne kadar merkezi bir yer tuttuğunu göstermesi. Katılımcıların %38’i, enerji piyasasının tüketiciler için daha iyi işlemesi için öncelikle “enerji yoksulluğu yaşayanlar ve hassas tüketicilerin daha iyi korunması” gerektiğini düşünüyor. Bu oran, enerji hizmetlerine erişimde adalet ve sosyal boyutun, enerji dönüşümünün teknik ve iktisadi tartışmalarının önüne geçtiğine işaret ediyor.

İkinci sırada ise, enerji faturalarında daha fazla şeffaflık ve anlaşılırlık talebi geliyor. Katılımcıların %34’ü, faturaların içeriğinin daha açık ve anlaşılır olmasını öncelikli bir iyileştirme alanı olarak görüyor. Aynı oranda katılımcı, haksız ticari uygulamaların (özellikle telefonla pazarlama, agresif satış kampanyaları vb.) daha sıkı biçimde engellenmesini istiyor. Yaklaşık %28’lik bir kesim ise, enerji verilerini izleyebilecekleri dijital araçlara ve tüketimi takip edebilecekleri platformlara daha kolay erişim talep ediyor; %21 ise tedarikçi değiştirme süreçlerinin basitleştirilmesini önemsiyor.

Enerji Piyasasına ve Tedarikçilere Güven

Anket, AB genelinde enerji piyasalarına yönelik güvenin kırılgan ama tamamen zayıf olmadığını gösteriyor. Katılımcıların %63’ü, kendi ülkelerindeki enerji piyasasının “adil fiyat ve güvenilir hizmet” sunduğuna güvendiğini ifade ederken, %35’lik bir kesim buna katılmıyor. Buna karşılık, doğrudan elektrik ve gaz tedarikçilerine güven düzeyi daha yüksek: Katılımcıların %79’u, enerji sağlayıcılarının adil fiyat ve güvenilir hizmet sunduğunu düşünüyor.

Tüketici haklarının korunmasına dair algı ise daha temkinli. Katılımcıların %62’si enerji tüketicilerinin ülkelerinde “iyi korunduğu” görüşünde olsa da yaklaşık üçte biri bu yargıya katılmıyor. Üstelik, “haksız muamele gördüğünü düşündüğünde hangi ulusal kuruma başvuracağını bildiğini” söyleyenlerin oranı %58’de kalıyor. Buna rağmen katılımcıların %82’si, “tüketici haklarına ilişkin resmi olarak sertifikalandırılmış davranış kurallarına uymayı taahhüt eden” bir enerji sağlayıcısına daha fazla güveneceğini belirtiyor. Bu durum, düzenleyici çerçevenin ve kurumsal iletişimin güçlendirilmesi hâlinde, piyasalara duyulan güvenin artabileceğini gösteriyor.

Faturalarda Anlaşılabilirlik ve Şeffaflık Sorunu

Enerji dönüşümünün toplumsal kabulü açısından kritik konulardan biri de faturaların anlaşılabilirliği. Ankete göre, AB’de tüketicilerin yalnızca üçte biri, enerji faturalarının tüm kısımlarını “tam olarak anladığını” söylüyor. Katılımcıların yaklaşık %36’sı için en zor anlaşılan kısım, “vergiler ve şebeke/altyapı maliyetlerine ilişkin kalemler” oluyor.

Her altı katılımcıdan biri, başka bir ifadeyle katılımcıların %16’sı, tükettiği her bir enerji biriminin maliyetini anlamakta zorlandığını ifade ediyor. Benzer şekilde, toplam ödenecek tutarın nasıl hesaplandığını yine yaklaşık %16’lık bir kesim, sözleşme süresi, erken fesih bedelleri ve sözleşme bitiminde ne olduğuna ilişkin hükümleri de aynı büyüklükte bir grup anlamakta güçlük çekiyor. Bu sonuçlar, sadece fiyat seviyesinin değil, fiyat oluşum mekanizmasının da daha şeffaf ve sade bir dille anlatılmasının önemini ortaya koyuyor.

Tedarikçi Seçimi ve Değiştirme Davranışları

Anket, tüketicilerin enerji tedarikçisi seçerken fiyat dışındaki kriterlerini de ortaya koyuyor. Son üç yılda tedarikçi değiştirmiş katılımcılar ile tedarikçi değiştirmemiş olanlar karşılaştırıldığında, her iki grup için de ortak öncelik “hizmet kalitesi” oluyor. Tedarikçi değiştirenlerin %36’sı, değiştirmeyenlerin ise %52’si fiyat dışındaki en önemli kriter olarak hizmet kalitesini vurguluyor.

Bunu, tedarikçinin itibarı izliyor; tedarikçi değiştirenlerin yaklaşık %34’ü, değiştirmeyenlerin ise %38’i itibarı ikinci sıraya yerleştiriyor. Katılımcıların yaklaşık dörtte biri için tedarikçinin kullandığı enerji karışımında yenilenebilir kaynakların payı %27–28 bandında, sözleşme süresi ise %21–23 aralığında önemli kriterler arasında sayılıyor. Şirketin yerel olması ya da kamu/özel statüsü, daha düşük oranlarda da olsa dikkate alınan faktörler arasında yer alıyor.

Son üç yılda elektrik tedarikçisini değiştirmiş olanların oranı AB genelinde %38 düzeyinde. Doğal gaz şebekesine bağlı hanelerde ise tedarikçi değiştirme oranı %33’te kalıyor. Tedarikçi değiştirenlerin yaklaşık %68’i temel motivasyonlarının “daha iyi fiyatlı bir teklif bulmak” olduğunu söylüyor. Ev değiştirme oranı %18, aile ve arkadaş tavsiyesiyle tedarikçi değiştirenlerin oranı %13, daha çevreci bir tedarikçiye geçme isteğiyle hareket edenlerin oranı %11, faturalama sorunları nedeniyle değiştirenler %10, kötü müşteri hizmetleri nedeniyle değiştirenler ise %8 seviyesinde.

Tedarikçi değiştirmeyenlerin davranışları da en az değiştirenler kadar önem taşıyor. Son üç yılda tedarikçi değiştirmemiş katılımcıların %52’si, “mevcut tedarikçisinin fiyat, hizmet ve güvenilirliğinden memnun olduğu için” değişikliğe gitmediğini belirtiyor. Katılımcıların %26’sı, “tedarikçiler arasında anlamlı bir fark görmediğini” söylüyor. Öte yandan, teklifleri karşılaştırmanın zor olması %15’lik, sürecin karmaşık veya zaman alıcı olduğu algısı %13’lük ve olası teknik aksaklık endişesi %10’luk bir kesim için tedarikçi değişimini zorlaştıran etkenler olarak öne çıkıyor.

Enerji Tüketimi Davranışları

Anket, AB vatandaşlarının enerji tüketimlerini ne ölçüde takip ettiklerine ve hangi motivasyonlarla tüketimlerini değiştirmeye hazır olduklarına da ışık tutuyor. Katılımcıların yaklaşık yarısı, elektrik tüketimlerini en az ayda bir kez kontrol ettiklerini ifade ediyor. Doğal gaz kullanıcılarında da benzer bir oran söz konusu. Bu durum, akıllı sayaçlar, mobil uygulamalar ve çevrim içi izleme araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, tüketicilerin tüketim profilini daha yakından takip etmeye başladığını gösteriyor.

Enerji tüketimini azaltmaya yönelik davranış değişikliklerinde ise ekonomik motivasyonun belirgin biçimde öne çıktığı görülüyor. Isıtma veya soğutma kullanımını azaltma, çamaşır/bulaşık makinesi gibi cihazları yoğun olmayan saatlerde çalıştırma veya akıllı cihazlarla bu süreçleri otomatikleştirme gibi adımlar söz konusu olduğunda, katılımcıların yaklaşık %60–65’i “esas olarak ekonomik nedenlerle” harekete geçebileceğini belirtiyor. Yalnızca veya ağırlıklı olarak çevresel kaygıları motivasyon olarak öne sürenlerin oranı ise davranışa göre değişmekle birlikte %20–24 bandında kalıyor. Enerji tüketim alışkanlıklarını hiçbir koşulda değiştirmek istemediğini söyleyenler ise %8–14 arasında değişen sınırlı bir azınlık.