Avrupa Komisyonu tarafından açıklanan “AB 2030 Tüketici Gündemi”ne ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı. 

AB 2030 TÜKETİCİ GÜNDEMİ

Safa Mert Selvi, İKV Stajyeri

Avrupa Komisyonu, 19 Kasım 2025 tarihinde 2030 Tüketici Gündemi ve Tek Pazar’da Tüketicilere Yönelik Eylem Planını sundu.^[1]

Belgede, tüketici politikalarının önümüzdeki beş yıl boyunca izleyeceği temel öncelikler, AB tüketici hukuku çerçevesinde ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar ve artan dijitalleşme, çevrim içi ticaret hacmi, yaşam maliyetleri ve sürdürülebilirlik konularındaki güncel eğilimler ele alınıyor. AB’de 450 milyon tüketici, hanehalkı harcamaları yoluyla Birliğin GSYH’sinin %51’inden fazlasını oluşturuyor. Bu nedenle tüketici politikası, Komisyon tarafından rekabetçilik, ekonomik dayanıklılık, sosyal adalet ve sürdürülebilir büyüme hedeflerinin ayrılmaz bir parçası olarak tanımlanıyor.

Gündem tüketicilerin bilgiye erişimi, güvenli ürünlere ulaşımı, sınır ötesi işlem hakları ve dijital ortamda korunması gibi alanlardaki güncel riskleri ele alıyor ve Tek Pazar’ın daha bütüncül işlemesi için yeni düzenleyici girişimleri tanımlıyor. Komisyonun 2020 yılında kabul ettiği Yeni Tüketici Gündemi üzerine inşa edilen bu çerçeve, artan e-ticaret hacmi, çocukların dijital ortamda karşılaştığı riskler, çevrim içi aldatıcı uygulamalar, sürdürülebilir ürün talebi ve ürün güvenliği gibi konularda güncellenmiş politika araçları sunuyor. Bu doğrultuda gündemin dört ana önceliği ve içerikleri şunlar:^[2]

1. Tek Pazarın Tamamlanması: Tüketiciler İçin Eylem Planı

Komisyon, tüketicilerin Tek Pazar’dan tam anlamıyla yararlanmasına engel oluşturan unsurları azaltmak amacıyla kapsamlı bir eylem planı ortaya koyuyor. Bu kapsamda:

• Coğrafi Engelleme Tüzüğü’nün gözden geçirilmesi, gerekçesiz ayrımcılığın ortadan kaldırılmasına yönelik hedeflerin ne ölçüde gerçekleştiğinin incelenmesi,
• Büyük üreticilerin uyguladığı bölgesel tedarik kısıtlamalarına karşı yeni araçların geliştirilmesi,
• Tüketicilerin başka bir üye ülkeye tasarruf veya yatırım hesabı açabilmesini kolaylaştıracak düzenlemeler ve sermaye piyasalarının bütünleşmesi hedefi,
• Ücret karşılaştırması, seyahat rezervasyonları, çok modlu taşımacılık ve demiryolu yolcu haklarına ilişkin düzenlemelerde güncellemeler,
• Elektrikli araç şarj altyapısının şeffaflığı ve ödeme kolaylığına ilişkin hükümlerin 2026’da gözden geçirilmesi,
• Tek Pazar’da fiyat takip sistemlerinin geliştirilmesi ve yaşam maliyeti eğilimlerinin izlenmesi,
• 2026’da yayımlanacak AB Yoksullukla Mücadele Stratejisi’nin hazırlanması.

2. Dijital Adalet ve Çevrim İçi Tüketici Koruması

Komisyon, dijital ortamda tüketicilerin karşılaştığı manipülatif arayüzler, bağımlılık yapıcı tasarımlar, etkileyici içerik üreticileri kaynaklı uygulamalar ve çocukların maruz kaldığı çevrim içi riskler gibi sorunlara yönelik Dijital Adalet Yasası (Digital Fairness Act) hazırlığını sürdürüyor. Yasa teklifinin 2026’da sunulması planlanıyor. Bu çerçevede aşağıdaki adımların atılması bekleniyor:

• Manipülatif arayüz tasarımları (dark patterns), zararlı kişiselleştirme ve algoritmik manipülasyonların sınırlandırılması,
• Çocukların dijital ortamda korunması için AB çapında etki analizleri,
• Çevrim içi dolandırıcılığa karşı eylem planı,
• Dijital etiketleme, ürün pasaportu ve yapay zekâ kaynaklı risklerin izlenmesi,
• Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Yönergesi’nin (Audiovisual Media Services Directive) değerlendirilmesi.

3. Sürdürülebilir Tüketim

Gündem, tüketicilerin sürdürülebilir ürünlere erişiminin artırılmasını merkeze alıyor. Bu doğrultuda aşağıdaki adımların atılması bekleniyor:

• Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Tüzüğü kapsamında dayanıklılık, onarılabilirlik ve yedek parça erişimine ilişkin kuralların uygulanması,
• Onarım Hakkı Yönergesi (Right to Repair) uyarınca AB çapında çevrim içi onarım platformu kurulması,
• Yeşil Dönüşüm sürecinde tüketiciyi güçlendiren yönergelerin uygulanması, yeşil aklamanın (green washing) ve erken eskimenin önlenmesi,
• Döngüsel ekonomi modellerinin (ikinci el pazarları, ürün-hizmet modelleri) teşvik edilmesi,
• PFAS gibi maddelerin tüketici ürünlerinden çıkarılmasına yönelik çalışmalar,
• E-ticarette sürdürülebilirlik kıstaslarının (green by design) değerlendirilmesi.

4.  Etkin Uygulama ve Zararın Telafisi

Gündem, ürün güvenliğinin artırılması ve tüketici hukukunun uygulanmasında daha güçlü mekanizmalara ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. Bu alanda atılacak adımlar aşağıda yer alıyor:

• Tüketici Koruma İşbirliği Tüzüğü’nün yenilenmesi,
• E-ticarette satılan güvensiz ürünlerin tespiti için eş zamanlı AB taramaları mekanizmalarının genişletilmesi,
• Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü (GPSR) kapsamında pazar gözetim faaliyetlerinin güçlendirilmesi,
• Avrupa Ürün Yasası ile uyumlaştırılmış gözetim ve standartlaştırma çalışmaları,
• Yapay zekâ destekli denetim araçlarının yaygınlaştırılması,
• Temsili davaların yürütülmesi için ulusal makamların ve tüketici örgütlerinin desteklenmesi,
• Güvenlik Kapısı (Safety Gate) ve üçüncü ülkelerle veri paylaşımı çerçevesinde uluslararası iş birliği faaliyetlerinin devamı.