2025 Sosyal Koruma Komitesi Yıllık Raporu'na ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

2025 SOSYAL KORUMA KOMİTESİ YILLIK RAPORU

Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı

2025 Sosyal Koruma Komitesi Yıllık Raporu 21 Kasım 2025 tarihinde yayımlandı.[1] Raporda 2024 yılında AB’deki sosyal durumda ilerleme olduğu kaydedildi. Rapor, yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındaki kişi sayısının 1,1 milyon, çocukların ise 0,5 milyon azaldığını ortaya koyuyor. Her ne kadar olumlu bir tablo sunulsa da 2030 yılına kadar yoksulluğun azaltılması hedefinde kısıtlı bir ilerleme var.

Bunun haricinde 2024 yılında AB’de ekonomik büyümenin hızlandığı görülüyor. Ekonomi büyürken istihdamda artış ve istikrarlı düşük işsizliğin yanı sıra enflasyon seviyesi de diğer yıllara oranla daha düşük seyrediyor. Hane halkının kullanılabilir geliri görece güçlü bir şekilde artarken hane halkı satın alma gücü toparlanma işaretleri gösteriyor ve AB’de mali sıkıntı yaşadığını bildirenlerin oranı daha az sayıda. Ancak bu oran tarihsel olarak hâlâ yüksek seviyelerde bulunuyor.

AB’de Yoksulluk ve Sosyal Dışlanma Düşerken 2030 Hedeflerinde Sınırlı İlerleme

AB’de yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altındaki kişi sayısı 2024 yılında 1,1 milyon (çocuklarda 0,5 milyon) azaldı fakat üye ülkelerde bu yöndeki eğilimliler farklılık gösterdi. Üye ülkelerin yaklaşık yarısında yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altındaki kişi sayısında net azalma görülürken, üçte birinde bu oran yükseldi. Bu da yoksulluk hedefinden uzaklaşmaya neden oldu.

2024 yılındaki pozitif ekonomik göstergelere rağmen, 2030 yılına kadar yoksulluğun azaltılması hedefindeki ilerleme sınırlı seviyede kaldı. 2019 yılına kıyasla yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altındaki kişi sayısı yaklaşık 2,7 milyon azaldı. Toplam hedefe ulaşmak için 12,3 milyon kişinin yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altındaki kişi kategorisinden çıkması gerekiyor. Bu da yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altındaki kişi sayısının 2030 yılına kadar her yıl ortalama 2 milyon düşmesini gerektiriyor. Çocuklar özelinde ise bu durum daha endişe verici. Yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altındaki çocuk sayısı 2019 yılıyla karşılaştırıldığında 2024 yılında 0,25 milyon arttı.

Birçok Üye Ülkede Olumlu Sosyal İlerleme Görüldü

2023 yılına kıyasla, çeşitli alanlarda birçok üye ülkede ilerleme işaretleri görüldü. Birçok ülkede yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındaki nüfus oranındaki belirgin düşüşe, yoksulluk riski yaşayan, ciddi maddi veya sosyal yoksunlukla karşı karşıya olan ya da işsiz hanelerde yaşayan ((quasi-)jobless) kişi oranlarındaki azalma eşlik etti.

Birçok AB ülkesinde hanelerin reel kullanılabilir gelirlerinde belirgin artış ve gelir eşitsizliklerinde kayda değer azalma yaşanması, hane halklarının mali koşullarını iyileştirdi. Çocuklar açısından da birçok üye ülkede durum iyileşti; yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındaki çocukların oranı ile maddi ve sosyal yoksunluk düzeyleri azaldı. Ancak bazı alanlarda gelişmeler daha farklı oldu. Özellikle çalışan yoksulluğu, yaşlılarda yoksulluk veya sosyal dışlanma riski ve sosyal koruma sistemlerinin etkinliği konusunda net ilerleme görülmedi. Gençlerin durumu ile yoksulluğun derinliği ve kalıcılığındaki iyileşme ise oldukça sınırlı kaldı.

Sosyal Korumaya Erişimde Tematik Odaklı Sosyal Koruma Komitesi Aktiviteleri

Rapor, Sosyal Koruma Komitesi’nin son dönemdeki faaliyetlerini (Sosyal Haklar ve Eylem Planı Avrupa Sütunu’nun uygulanmasını destekleyen) birbiriyle bağlı üç ana alandaki politika çalışmalarına odaklanarak özetliyor. Bu üç alan tematik çalışma, Avrupa Sömestri ve ortak öğrenme.

Rapor, tematik odağı kapsamında, çalışanlar ve serbest meslek sahipleri için sosyal korumaya erişime ilişkin Konsey tavsiyesinin uygulanmasını değerlendiriyor. Üye ülkeler tavsiyenin çeşitli alanlarında ilerleme kaydetmiş olsa da mevcut ve ortaya çıkan zorlukları ele almak için ek adımlara hâlâ ihtiyaç var. Bu kapsamda, sosyal koruma sistemlerinin kurallarını ve işleyişini daha şeffaf, erişilebilir ve herkes için yeterli olacak şekilde uyarlamaya hazır olunması, ayrıca tüm sözleşme türleri ve istihdam biçimleri arasında eşit ve yeterli sosyal koruma erişiminin sağlanması gerekiyor.

Artan dijitalleşme ve sadeleştirme çabalarına rağmen, sosyal koruma sistemlerinin parçalı yapısı ve karmaşık kurallar hâlâ önemli bir engel oluşturuyor. Rapor, uygulamanın düzenli izlenmesinin ve Avrupa Sömestri kapsamında sunulan politika rehberliğinin, karşılıklı öğrenmeyi teşvik ederek üye ülkelerin reform çalışmalarını destekleyebileceğini vurguluyor.