Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan 2030 Savunma Hazırlık Yol Haritası’na ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB’DEN 2030 SAVUNMA HAZIRLIK YOL HARİTASI

Hatice Fulya Topyıldız, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu ve AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi ortaklığıyla hazırlanan “Barışı Koruma – Savunma Hazırlıklılık 2030 Yol Haritası”na (Preserving Peace - Defence Readiness Roadmap 2030) ilişkin tebliğ 16 Ekim 2025 tarihinde yayımlandı.[1] “Avrupa’nın Yeniden Silahlandırılması Planı/Hazırlık 2030” üzerine hazırlanan Beyaz Kitap’ta ve AB Zirvesi’nde belirlenen hedeflerin hayata geçirilmesi için planlanan tarihlere yer veren bu yol haritası ile söz konusu hedeflere somut nitelik kazandırılıyor.

Yol haritasına göre savunma hazırlığı, modern savaş için gerekli olan yeteneklerin geliştirilmesini ve tedarik edilmesini kapsıyor. Bu bağlamda, Avrupa’nın stratejik avantajı olmasına ve savunma sanayi alanında bağımsızlığına önem atfediliyor. Ayrıca, tehlikelerin hızlıca artış göstermesinden dolayı bu konudaki çabaların ivme kazanması gerektiği belirtilerek üye ülkelerin değişen tehditlere uyum sağlaması gerektiği vurgulanıyor. Aynı zamanda, üye ülkelerin birlikte çalışabileceği ve geliştirebileceği bir strateji oluşturarak Avrupa’nın toprak bütünlüğüne karşı tehditlere yanıt verilmesi gerektiği dile getiriliyor. Bu kapsamda üye ülkelerin bağımsız şekilde hareket edebilmesine ve kendi güvenlikleri konusunda sorumluluk alabilmesine yönelik ihtiyacın altı çiziliyor. Ülkelerin yol haritasında belirlediği öncelikli yetenek alanları şu şekilde sıralanıyor:

• Hava ve füze savunması,
• Stratejik destek unsurları,
• Askerî hareketlilik,
• Topçu sistemleri,
• Siber, yapay zekâ, elektronik harp,
• Füze ve mühimmat,
• İHA’lar ve Anti-İHA’lar,
• Kara muharebesi,
• Deniz kuvvetleri.

Yol haritasında ele alınan konulardan ilki ortak tedarik hedefi kapsamında uygulanacak Üye Devletler Kabiliyet Koalisyonları (Member States Capability Coalitions) oldu. SAFE aracına ilişkin olarak oluşturulan bu koalisyonlar ile üye ülkelerin kabiliyet açıklarının 2030 yılına kadar kapatılması ve %35 ortak tedarik hedefine yaklaşılması amaçlanıyor. Bu doğrultuda, hangi üye ülkenin hangi eksiklikleri ele alacağı, her koalisyonun yönetişiminin nasıl olacağı, ülkelerin rolleri ve iş birliği projeleri konularında uzlaşı sağlanmasının önemi vurgulanıyor.  Bu koalisyonlarda üye ülkelerin kendi rollerini ve katkılarını belirleme konusunda egemen olduğunun altı çiziliyor. Yük paylaşımının kolay olması için koalisyonların eş liderlik ile yönetilmesi teşvik ediliyor. Bunun yanında, gelecekte bu koalisyonlara istekli olan üye ülkelerin katılması da mümkün olacak. 2026 yılının ilk çeyreğine kadar tüm öncelikli alanlarda bu koalisyonların kurulması, lider ve eş lider ülkelerin belirlenmesi ve 2030’a kadar uygulama planlarının ortaya koyulması planlanıyor. Ayrıca, öncelikli alanlarda Birliğin savunma sanayi kapasitesine ilişkin ilk verilerin 2026 yılının ortasına kadar toplanması da bir diğer hedef olarak karşımıza çıkıyor. 2026 yılının ilk yarısında tüm öncelikli alanlarda projelerin başlatılması öngörülüyor ve 2027 yılının sonuna kadar savunma alanındaki tedariklerinin en az %40’ı ortak tedarik olarak organize edilecek. Ek olarak, öncelikli alanlardaki projelerin, sözleşmelerin ve finansmanların 2028’in sonuna kadar tamamlanması da hedefleniyor. Son olarak, SAFE destekli tüm tedariklerin teslim alınması için 2030 yılının sonu belirlendi.

Yol haritasında savunma kabiliyetlerine katkı sağlamak ve büyük yatırımlar yapmak amacıyla geliştirilen dört projeye de yer veriliyor. Söz konusu girişimlerin her üye ülkeye açık olacağı ve hedefler ile görev dağılımı konularında üye ülkelerin karar vereceği kaydediliyor. Hazırlanan bu projeler arasında Avrupa İHA Savunma Girişimi (the European Drone Defence Initiative), Doğu Kanadı Gözlemi (the Eastern Flank Watch), Avrupa Hava Kalkanı (the European Air Shield) ve Avrupa Uzay Kalkanı (European Space Shield) yer aldı.  2026 yılının ilkbaharına kadar katılımcı üye ülkelerin koordinasyon üzerine anlaşmaya varması gerektiği de eklendi.

Avrupa İHA Savunma Girişimi, çok katmanlı ve ileri düzey teknolojik bir sistem projesi. Girişimin İHA’ları tespit edebilir ve etkisiz hâle getirebilir özellikte olmasının yanı sıra karadaki hedefleri de hassas şekilde vurabilmesi planlanıyor. Ayrıca, bu girişim kapsamında anti-İHA kapasitesi geliştirilirken üye ülkeler arasında uyum gözetilecek ve AR-GE’nin üretim ile ilişkisi güçlendirilecek. Doğu Kanadı Gözlemi geliştirilirken, hava savunma ve anti-İHA sistemlerinin, kara savunma sistemleri, Baltık ile Karadeniz’deki deniz güvenliği ve sınır güvenliği ile entegre şekilde tasarlanacağı ifade ediliyor. Söz konusu sistemin AB’nin Karadeniz Deniz Güvenliği Merkezi (EU’s Black Sea Maritime Security Hub) ile NATO’nun kontrol yapısıyla uyumlu olmasına dikkat edileceği de ekleniyor. Çok alanlı gözetleme sistemleri (multi-domain surveillance systems), İHA ve karşı-İHA yetenekleri (drone and counter-drone capabilities), elektronik harp kapasitesi (electronic warfare capabilities), hassas vuruş sistemleri (precision strike systems) ve hızlı operasyonel koordinasyondan (responsive operational coordination) oluşan bu iki sistemin NATO ile iş birliği içinde geliştirileceği, NATO’nun bölgesel savunma planlarını tamamlayacağı belirtiliyor. Bu doğrultuda, Avrupa İHA Savunma Girişimi ile Doğu Kanadı Gözlemi 2026’nın ilk çeyreğinde başlatılacak. 2027’nin sonuna kadar Avrupa İHA Savunma Girişimi ve 2028’in sonuna kadar ise Doğu Kanadı Gözlemi tamamen işlevsel olacak.

Üye Devletlerin hava sahasını koruma amacıyla tasarlanan Avrupa Hava Kalkanı projesiyle üye ülkelerin hava kuvvetlerinin bağımlılıklarının azaltılması ve NATO hedeflerine erişilmesi bekleniyor. Hava ve füze savunma kalkanı içeren bu girişim 2026’nın ikinci çeyreğinde başlatılacak.

Avrupa Uzay Kalkanı ise artan tehditlerle mücadele etmek amacıyla üye ülkelerin uzay varlıklarını ve hizmetlerini korumak için oluşturuluyor. Bu kapsamda sistemin ulusal ve ticari uzay varlıklarının üzerine inşa edileceği ve AB uzay sistemlerinin katkısıyla da faaliyete geçeceği vurgulanıyor. Bu girişimin 2026 yılının ikinci çeyreğinde başlaması bekleniyor.

AB’de güçlü ve inovatif bir sanayi tabanı oluşturma da yol haritasında tartışılan konular arasında yer alıyor. Bu bağlamda, Ukrayna’daki savaşın yeterli ekipman stoğuna sahip olmanın önemini gösterdiği ifade ediliyor. Güçlü bir savunma sanayi sektörünün ekonomik büyümeye ve istihdama katkı sağlayacağı belirtilerek Komisyonun bu sektördeki rekabet kurallarıyla ilgili rehberlik yapmaya hazır olduğu kaydediliyor. Bu hedef kapsamında Avrupa Savunma Teknolojik ve Endüstriyel Tabanı’nın (EDTIB) üye ülkelerin ihtiyaç duyduğu unsurlara 2030 yılına kadar erişmesi planlanıyor. Bunun yanında, üretim hatlarının artırılması ve kritik savunma malzemelerinin teslimatının kısaltılması gerektiği de belirtiliyor. Ek olarak, savunma tedarik zincirinin dayanıklılığının önemi vurgulanarak ham maddeler ile kritik girdilerdeki bağımlılıkların azaltılmasına yönelik ihtiyaç da dile getiriliyor. Bu amaç doğrultusunda Komisyonun Kasım 2025’te Avrupa Savunma Yol Haritası’nı sunması bekleniyor. Ayrıca, 2025’in sonuna kadar teknoloji alanındaki yatırımcılar ile savunma ürünlerinin kullanıcıları arasında bir bağlantı kurulacağı da belirtiliyor. Bunun yanında, savunma sanayi ile stratejik diyalog 2026’nın ilk yarısında genişletilecek ve birinci Savunma Sanayi Zirvesi, 2026’nın ortasına kadar düzenlenecek. Ayrıca, 2026 yılının ortasında, belirlenen alanlardaki tedariğin güvenliğini sağlamak için sanayi kapasitesi de gözden geçirilecek. Komisyon, 2026 yılının ikinci yarısında, kritik ham maddelere ilişkin risk analizi ve tedarik zincirine ilişkin eylem planı yayımlayacak. Rekabetçilik Fonu ve Ufuk Avrupa programının da Avrupa’da savunma sanayiini güçlendirme amacıyla kullanılacağı vurgulanıyor.

Yol haritasındaki bir başka konu ise Ukrayna’nın savunmasına destek sağlamak ve Ukrayna’nın savaş tecrübesinden faydalanmak olarak belirlendi. Bu hedef doğrultusunda AB ve Ukrayna’nın İHA konusundaki iş birliğinin 2026 yılının ilk çeyreğine kadar başlatılması öngörülüyor. Buna ek olarak, Ukrayna’nı savunmasına katkı sağlanması için sunulacak yeni tedbirlerin de değerlendirileceği kaydediliyor.

Son olarak, yol haritasına göre savunmaya ilişkin düzenlemelerin sadeleştirilmesi için teklif edilen torba yasa sürecinin 2025 yılının sonuna kadar tamamlanması planlanıyor. Askerî hareketliğinin Avrupa’nın güvenliği için elzem olduğu vurgulanarak, 2025’in sonuna kadar bu konuda bir paket sunulacağı paylaşılıyor. Aynı zamanda, 2028 yılının üçüncü çeyreğine kadar SAFE kapsamında yapılacak ödemelerin %50’sinin dağıtılacağının da altı çiziliyor.