Avrupa Komisyonu tarafından açıklanan AB Küresel İklim ve Enerji Strateji'ne ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB KÜRESEL İKLİM VE ENERJİ STRATEJİ BELGESİ

Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu tarafından 16 Ekim 2025 tarihinde açıklanan yeni strateji belgesiyle, AB, küresel enerji piyasalarındaki konumunu güçlendirme ve iklim ile sanayi politikalarında daha stratejik ve etkin bir aktör olma hedefini pekiştiriyor. “AB’nin Küresel İklim ve Enerji Vizyonu: Avrupa’nın Dünya Piyasalarındaki Rekabetçi Konumunu Güçlendirmek ve Temiz Dönüşümü Hızlandırmak” başlıklı belge, iklim diplomasisinin ekonomik, teknolojik ve güvenlik boyutlarını içerecek şekilde yeniden çerçevelendirilmesini öngörüyor.[1] Söz konusu vizyon, Şubat 2025’te açıklanan Temiz Sanayi Mutabakatı’nın dış ilişkiler boyutunu da tamamlayıcı şekilde, ticaret, yatırım ve diplomasi araçlarının iklim hedefleriyle daha bütüncül kullanılmasını öneriyor.

Temiz Sanayi ve Yeşil Rekabet Gücü Hedefleri

Strateji belgesinde, AB’nin küresel temiz dönüşüm sürecine sanayi ve teknoloji gücü olarak katkı sunma hedefi öne çıkıyor. 2024 itibarıyla AB elektrik üretiminin %47’si yenilenebilir kaynaklardan sağlanırken, temiz enerji yatırımları 2015’e göre %111 artış gösterdi. AB’nin hedefi, Net-Sıfır Sanayi Yasası kapsamında, küresel temiz teknoloji üretiminde %15 paya ulaşmak. Bu kapsamda dış yatırımların teşviki, iklim uyumlu iş modellerinin yaygınlaştırılması ve Avrupalı işletmelerin küresel projelerde daha fazla yer alması destekleniyor. Dijitalleşme (örneğin yapay zekâ, blok zincir teknolojileri) bu dönüşümün hızlandırıcıları arasında görülüyor.

İklim Diplomasisinde Yeni Araçlar

İklim ve enerji vizyonu, iklim diplomasisine çok taraflılık, ekonomik iş birliği ve güvenlik boyutlarından destek sağlamayı hedefliyor. Bu bağlamda AB “Küresel Temiz Dönüşüm İş Konseyi”nin (Global Clean Transition Business Council) kurulması, “Küresel Geçit Yatırım Merkezi”nin (Global Gateway Investment Hub) kullanımı, “Temiz Dönüşüm İş Forumları”nın (Clean Transition Business Forums) düzenlenmesi gibi araçlarla, AB teknolojisinin üçüncü ülkelerde daha etkin kullanımını teşvik etmeyi planlıyor. Ayrıca AB temsilciliklerinde iş dünyasının tanıtımı kapasitesi güçlendirilecek. Adil enerji dönüşümü ortaklıkları, yeşil ittifaklar, STA’lar gibi çerçeveler genişletilerek, iş birliği alanları artırılacak.

Karbon Fiyatlaması ve Güvenlik Boyutu

Strateji, karbon fiyatlamasını küresel iklim hedeflerine ulaşmak için temel bir araç olarak değerlendiriyor. AB bu kapsamda, dünya genelinde karbon piyasalarının gelişimine katkı sağlamak amacıyla özel bir görev gücü kurmayı planlıyor. Ayrıca Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ile karbon kaçağını azaltmayı ve uluslararası düzeyde daha adil bir rekabet ortamı oluşturmayı hedefliyor. İklim değişikliği, çevresel bozulma ve güvenlik arasındaki bağlantıya dikkat çekilerek, 2023 Haziran’ında NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Charles Michel tarafından imzalanan bildiri doğrultusunda NATO ve BM ile güvenlik ve savunma iş birliklerinin artırılması hedefleniyor. Ayrıca, Avrupa Komisyonu tarafından 2023 yılında yayımlanan “İklim-Değişikliği ve Güvenlik Arasındaki İlişkilere Dair Ortak Bildirim” kapsamında, çevresel bozulmanın çatışmalar, göç hareketleri ve toplumsal kırılganlık üzerindeki etkilerine karşı çok taraflı iş birliklerinin güçlendirilmesi de hedefler arasında.

Uygulama Öncelikleri

AB’nin yeni küresel iklim ve enerji stratejisi, yeşil teknolojilerin yalnızca iç pazarda değil, aynı zamanda küresel ölçekte yaygınlaştırılmasına öncelik veriyor. Bu doğrultuda, temiz sanayi dönüşümünün dış politika, yatırım ve ticaret araçlarıyla bütüncül biçimde yürütülmesi, AB’nin uluslararası iş birliklerinde daha cazip ve etkili bir ortak olarak konumlanmasını hedefliyor. AB, Paris Anlaşması kapsamındaki taahhütlerine bağlılığını sürdürerek, 1990’dan bu yana sera gazı emisyonlarını %37 oranında azaltmayı başardı. Üstelik, toplam küresel emisyonların yalnızca %6’sından sorumlu olmasına rağmen, dünyanın en büyük iklim finansmanı sağlayıcısı konumuna ulaştı. Bununla birlikte, Global Gateway ve Global Europe gibi yatırım programları aracılığıyla, gelişmekte olan ülkelerde yürütülen yeşil dönüşüm projelerine yönelik mali ve teknik destek kapasitesini de önemli ölçüde artırdı. Yeni strateji, tüm bu unsurlar ışığında, AB’nin sanayi rekabetçiliğini güçlendirirken aynı zamanda küresel arenada güvenilir ve etkili bir ticaret ve yatırım ortağı itibarını pekiştirmeyi amaçlıyor.