Değişen dünyada toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

DEĞİŞEN DÜNYADA TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİNİ SAĞLAMAK

Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı

OECD tarafından 15 Eylül 2025 tarihinde yayımlanan “Değişen Dünyada Toplumsal Cinsiyet Eşitliğini Sağlamak”[1] başlıklı politika notu, kurumun Avrupa Komisyonu Adalet ve Tüketiciler Genel Müdürlüğü’nün (DG JUST) desteğiyle hazırlanan “Değişen Dünyada Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Yeniden Değerlendirme ve İleriye Yönelik” başlıklı raporun çıktılarını özetliyor. Belge, AB ve OECD ülkelerinde eğitim, istihdam, ücretsiz iş, liderlik, sağlık, şiddet, yeşil dönüşüm ve dijital değişimdeki toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ortaya konuyor.

Eğitim

Kariyer hedefi cinsiyetten kaynaklı farklılıklar erken yaşta belirgin oluyor bu da bir açıdan emek piyasasında iş ayrımının yansıması olarak görülüyor. Kız çocuklarının, kadınların ağırlıklı olduğu alanlara yöneldiği tespit edilirken (öğretmenlik, sağlık, kişisel bakım), oğlan çocuklarının erkek ağırlıklı sektörlere (bilgi ve iletişim teknolojileri ve ticaret) ilgi gösterdiği fark ediliyor.

Tablo 1: Kadın İstihdamı ve Kız Çocuklarının Kariyer Hedefleri (%)[2]

Kaynak: OECD.

İstihdam

Kadınların istihdam oranları erkeklere oranlara daha düşük. OECD genelinde toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikten kaynaklı ücret farkı %11 oranında. Yaşam boyunca bu eşitsizlikler birikerek kadınların daha düşük emekli maaşı almasına ve yaşlı kadınlar için fakirlik riskinin artmasına neden oluyor.

Tablo 2: Çocuk Sahibi Olma ve İstihdam

Kaynak: OECD.

Liderlik

Kadınların özellikle en üst düzey yönetim kadrolarında yetersiz temsili belirgin olarak ortaya çıkıyor. Kadınlar, özel sektörde yönetim kurulu üyeleri, CEO’lar ve başkanlar arasında, hükümetin tüm düzeylerindeki yasama organlarında, kabine üyeleri ve bakanlar arasında, ayrıca ülke yöneticileri (ör. cumhurbaşkanları, başbakanlar veya şansölyeler) arasında yetersiz temsil ediliyor.

Tablo 3. Hükümetin Çeşitli Kademelerinde Kadınların Oranı (%), 2024

Kaynak: OECD.

Politika Yapıcılar için Öneriler:

1. Toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri gözden geçirilmeli, ihtiyaç duyulduğunda yeni politikalar uygulanmalı ve toplumsal cinsiyet eşitliğiyle ilgili mevcut taahhütler yerine getirilmeli. Bu süreçte en azından şu alanlar dikkate alınmalı: eğitim (özellikle kaliteli öğrenime adil erişimin sağlanması), aile, iş-yaşam dengesi ve iş gücüne katılım (ücretli ve ücretsiz işin daha eşit dağılımı, çocuklar ve yaşlılar için kaliteli ve uygun fiyatlı bakım hizmetlerine erişim), ücret ve emeklilik, liderlik, sağlık ve kadına yönelik şiddet.
2. Politika eylemlerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi yoluyla daha iyi uygulamayı desteklemek için (kesişimsellik (intersectional) boyutunu da içeren) toplumsal cinsiyet verileri, araştırmaları ve ölçümündeki boşluklar kapatılmaya devam edilmeli.
3. Ekonomilerin ve toplumların tüm insanların farklı yeteneklerinden, bakış açılarından ve deneyimlerinden yararlanarak yeniliği teşvik etmesini sağlamak için, toplumsal cinsiyet eşitliğiyle geleneksel olarak ilişkilendirilmeyenler de dâhil olmak üzere tüm politika süreçlerine ve alanlarına toplumsal cinsiyet perspektifi dâhil edilmeli.
4. Yukarıdan aşağıya, aşağıdan yukarıya ve sektörler arası yaklaşımlar ve müdahaleler yoluyla çok paydaşlı katılım sağlanmalı.
5. Toplumsal cinsiyet meselelerinin birbirine bağlı doğasını çoğunlukla yakalayamayan geleneksel politika alanlarını aşan politika bileşimleri oluşturulmalı.
6. Bireylerin farklı yaşam deneyimlerini tanıyan kesişimsel bir yaklaşım benimsenmeli.