Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezince yayımlanan "AB Tarım Sektöründe Dijitalleşmenin Mevcut Durumu" raporuna ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB TARIM SEKTÖRÜNDE DİJİTALLEŞMENİN MEVCUT DURUMU

Tunç İbrahim Ceylan, İKV Uzmanı

Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi tarafından AB tarım sektöründe dijitalleşmenin durumuna ilişkin bir rapor (The State of Digitalisation in EU Agriculture) yayımlandı.[1] İlgili raporda AB çapında farklı üye ülkeler, çiftlik büyüklükleri ve çiftlik yöneticisinin yaşı gibi farklı kategorilerde dijital teknolojilerin kullanımı, internete ve dijital aletlere erişim, yeni teknolojilerin kullanımındaki eğilimler ve bunun maliyeti, tarım sektöründe dijital teknolojilerin uygulanmasının önündeki engeller gibi çeşitli parametrelerde değerlendirmeler yapılıyor.  

Tarımda dijitalleşme AB tarafından hem Dijital Gündem’in hem de Ortak Tarım Politikası’nın (OTP) bir parçası olarak görülüyor ve rekabetçilik, iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybını tersine çevirme ve gıda güvenliği gibi pek çok farklı meselede faydalanılacak önemli bir araç olarak değerlendiriliyor. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi tarafından hazırlanan bu rapor da tarım sektörünün dijital imkânlardan ne dereceye kadar istifade ettiğini, genel anlamda bilgi teknolojileri ve tarım sektörüne özel teknolojilerin kullanımına odaklanarak ortaya koymayı amaçlıyor. Rapor, Haziran-Ekim 2024 tarihleri arasında Almanya, Fransa, İrlanda, İspanya, İtalya, Litvanya, Macaristan, Polonya ve Yunanistan’dan toplamda 1.444 çiftçi ile yapılan yüz yüze, telefon ile ve çevrim içi mülakatlardan elde edilen verilere dayanıyor.

Çalışmaya katılan çiftliklerin %85’inin hem çiftlikte hem de tarımsal faaliyetlerin yürütüldüğü arazilerde yeterli ve uygun internet bağlantısına erişimi olduğu ifade ediliyor. Çiftçilerin çevrim içi işlemleri başta iletişim ve bilgi toplama gibi amaçlar olmak üzere oldukça aktif şekilde kullandığı; özellikle akıllı telefon kullanımının oldukça yaygın olduğu; bununla birlikte e-ticaret ve profesyonel ağ kurma faaliyetleri için çevrim içi araç kullanımının daha az yaygın olduğu raporda belirtiliyor.

Dijital teknolojilerin kullanımında farklılıklar olduğu; genel amaçlı bilgi teknolojileri ve yazılımlarının kullanımı daha yaygınken, özellikle üçten fazla bitki veya hayvan türlerine özel geliştirilmiş yazılımların kullanımında oranların daha aşağıda seyrettiği raporda vurgulanıyor. 2008-2020 arasında dijital imkânların artan bir hızda sektörce kabul edildiği; ilgili hızın 2020 senesinden sonra -muhtemel olarak ekonomik belirsizliklerin artış göstermesiyle- düşüş gösterdiğinin altı çiziliyor. Dijital teknolojilerin çiftçilerce benimsenmesinde en etkili olan etmenin çiftçilerin kendi iradeleri olduğu bulgusu raporda yer alıyor ve tedarik zinciri kaynaklı etkilerin ya da kamu kurumları, kooperatifler ve diğer kuruluşların ilgili konuda daha az etkili olduklarından bahsediliyor.

Daha büyük, internet bağlantısı daha güçlü, direkt satış yapabilen, tam zamanlı çalışmalar yapılan, özelleşmiş eğitim sahibi çiftliklerin güncel dijital teknolojileri benimsemede daha önde olduğu bilgisi raporda yer alıyor. Eğitim seviyesi ile genel amaçlı teknolojilerin benimsenmesinde pozitif korelasyon varken, eğitim seviyesinin daha karmaşık ve özelleşmiş teknolojilerin benimsenmesindeki etkisinin sınırlı olduğu belirtiliyor. Cinsiyet, yasal sahiplik durumu ve organik tarım faaliyetlerinin ise dijital teknolojilerin benimsenmesinde çoğunlukla önemli bir fark yaratmadığı raporda dile getiriliyor.

Dijital teknolojilerin çiftçilerce benimsenmesinde muhtemel getirilerin, muhtemel engellerden daha etkili olduğuna raporda dikkat çekiliyor. Verimlilik artışı ve maliyette düşüş, hayat kalitesi ve refah artışı, yönetimsel ve operasyonel iyileşme, büyüme imkânları ve pazar baskısından etkilenen çiftçilerin daha yüksek oranlarda yeni teknolojileri benimseme eğiliminde olduğu ifade edilirken, engellerin etkisinin daha sınırlı olduğu belirtiliyor. Bilgi ve beceri eksiklikleri, düşük ilgi, faydanın düşük olacağına inanç, muhtemel hatalara karşı duyarlılık gibi maddeler çiftçilerce engel olarak görülse de bu olumsuz etmenlerin dijital teknolojilerin benimsenmesindeki etkisinin, olumlu etmenlere kıyasla daha az olduğu raporda ifade ediliyor.

Dijital teknolojilerin benimsenmesiyle çiftçilerin %76’sı ekonomik, %72’si çevresel, %67’si sosyal sürdürülebilirliğe katkı sunulduğunu düşünüyor. Çiftçilerin %68’inin ise dijital teknolojilerin kullanımıyla dirençlilik seviyesinin bir dereceye kadar da olsa yükselebileceğine inandığı raporda vurgulanıyor.