Avrupa Komisyonunun yayımladığı Çok Yıllı Mali Çerçeve’nin ikinci paketine ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

ÇOK YILLI MALİ ÇERÇEVE’NİN İKİNCİ PAKETİ

Hatice Fulya Topyıldız, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, 3 Eylül 2025 tarihinde 2028-2034 Çok Yıllı Mali Çerçeve’nin ikinci paketini yayımladı.[1] Yedi sektörün ele alındığı bu paket ile Avrupa Komisyonu uzun dönemli bütçe teklifini tamamladı.

Avrupa Komisyonu, yaklaşık 2 trilyon avro değerindeki 2028-2034 Çok Yıllı Mali Çerçeve’ye ilişkin teklifini 16 Temmuz 2025 tarihinde yayımlamıştı. Birlik, yeni uzun dönemli bütçenin esneklik düzeyini artırarak Avrupa’nın hızlı karar alma kapasitesini yükseltmeyi hedefliyor. Bunun yanında, bütçenin daha uyumlu ve basit bir hâle gelmesini amaçlıyor. Ayrıca, tedarik zincirinin güvenliğini sağlama ve inovasyon ile rekabetçilik seviyesini yükseltme de hedefler arasında yer alıyor.

Yeni uzun dönemli bütçenin ikinci paketi ise yedi sektöre ilişkin tekliften oluşuyor:

•  Tek Pazar ve Gümrükler Programı (The Single Market and Customs Programme)
•  Adalet Programı (The Justice Programme)
•  Euratom Araştırma ve Eğitim Programı (The Euratom Research and Training Programme),
•  Nükleer Güvenlik İş Birliği ve Devre Dışı Bırakma Aracı (The Instrument for Nuclear Safety Cooperation and Decommissioning),
•  Litvanya Ignalina Nükleer Güç Santrali’nin Devre Dışı Bırakılmasına Yönelik Nükleer Tesis Kapatma Yardım Programı (The Nuclear decommissioning assistance programme of the Ignalina nuclear power plant in Lithuania),
•  Grönland’ı da Kapsayan Denizaşırı Ortaklık Kararı (The Decision on the Overseas Association, including Greenland),
•  Pericles V Programı (The Pericles V Programme).

Uzun dönemli bütçeyle desteklenmesi planlanan sektörlerden biri olan Tek Pazar ve Gümrükler Programı ile tüketici korumasının güçlendirilmesi, gümrüklerde ve vergilerde idari yüklerin azaltılması planlanıyor. Bunun yanında, AB politikalarının geliştirilmesinde oldukça önemli olan resmî istatistiklerin üretilmesine de katkı sağlanacak. Aynı zamanda, Birliğin ekonomik güvenliğinin güçlendirilmesi için ise 6,2 milyar avro ayrılacak.

Bütçedeki payı 800 milyon avro olan Adalet Programı, vatandaşlar ile işletmeler için adalete eşit erişime destek sağlamayı ve yargı eğitiminde pay sahibi olmayı amaçlıyor. Bu program aracılığıyla yargı sisteminin dijitalleşmesinin artırılması ve yargının bağımsızlığının teşvik edilmesi için de çalışmalar yürütülecek. Böylece, Avrupa vatandaşları ve şirketleri için etkin kapsayıcı, dirençli ve dijitalleşmiş bir adalet alanı tesis edilecek.

2032 yılına kadar sürecek Euratom Araştırma ve Eğitim Programı için ayrılan miktar 6,7 milyar avro olmakla beraber uzun dönemli bütçenin tamamı için ayrılan pay ise 9,8 milyar avro olarak karşımıza çıkıyor. Bu sayede nükleer güvenliğin güçlendirilmesine, radyasyon güvenliğinin sağlanmasına ve radyoaktif atıkların yönetilmesine katkıda bulunulacak. Ek olarak, bu program füzyon enerjisinin uygulanabilir bir enerji kaynağına dönüştürülmesinde rol oynayarak AB sanayisinin geliştirilmesine destek olacak. Bütçenin yarısından fazlası bir füzyon projesi olan ITER’e yapılan katkıdan oluşuyor.

Uzun dönemli bütçeden ayrılacak yaklaşık 1 milyar avro değerindeki finansman ise Avrupa’nın ve üçüncü ülkelerin nükleer güvenliğinin sağlanmasında pay sahibi olacak. Bunun yanında, Ignalina Nükleer Santrali’nin devre dışı bırakılması için Litvanya’nın desteklenmesi de hedeflenenler arasında yer alıyor. Böylece, halk sağlığı ile çevrenin korunması ve nükleer güvenliğin tesis edilmesi süreçlerine ivme kazandırılacak.

Grönland dâhil olmak üzere 13 Denizaşırı Ülke ve Topraklara sağlanan desteğin 1 milyar avro ile sürdürülmesi hedefleniyor. Denizaşırı Ülkeler ve Topraklar, AB tarafından jeopolitik ve stratejik role sahip olarak nitelendiriliyor.

Son olarak, bütçede yer alan bir diğer program Pericles V ise avro sahteciliği mücadele hedefi kapsamında desteklenmeye devam edilecek. Sahtecilik ve dolandırıcılığa ilişkin yeni gelişen tehditlere de uyum sağlayacak bu program sayesinde vatandaşların ve işletmelerin avroya olan güveninin güçlendirilmesi planlanıyor.

Üye Devletler ve AB Konseyi’nde oy birliği ile kabul edilecek Çok Yıllı Mali Çerçeve AP’nin onay mekanizmasına da tabi olacak. AB’nin öz kaynaklarına ilişkin kurallar Konsey Kararı ile periyodik olarak kabul ediliyor. Aynı zamanda, her üye ülke kendi usullerine uygun olarak onaylıyor. Sektörlere ilişkin teklifler ise yasal dayanağa göre belirlenerek ya olağan yasama usulüne ya da özel yasama usulüne tabi oluyor.