Avrupa Komisyonuna SAFE programı için 18 Üye Devletin yaptığı başvuruya ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

18 ÜYE DEVLET SAFE PROGRAMINA BAŞVURDU

Hatice Fulya Topyıldız, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, 30 Temmuz 2025 tarihinde yaptığı açıklama ile 18 Üye Devletin, Avrupa için Güvenlik Eylemi’ne (Security Action for Europe – SAFE) başvuru yaptığını duyurdu.[1] Böylece, savunma alanında en az 127 milyar avro değerinde satın alım gerçekleştirilebileceği de belirtildi.

Komisyonun açıklamasında başvuru yapan ülkelerin Belçika, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Finlandiya, Fransa, GKRY, Hırvatistan, İspanya, İtalya, Letonya, Litvanya, Macaristan, Polonya, Portekiz, Romanya, Slovakya ve Yunanistan olduğu belirtildi. Üye Devletlerin SAFE Programı’na katılma niyetlerini açıklamaları ve talep edecekleri yaklaşık kredi tutarını belirtmeleri için son tarih 29 Temmuz 2025 olarak belirlenmişti.[2]

27 Mayıs 2025 tarihinde AB Konseyi tarafından kabul edilen SAFE, Birlik tarafından Üye Devletlerin savunma alanındaki hazırlık düzeyini artırmak için sağlanan finansal bir araç olarak karşımıza çıkıyor. Söz konusu program ile Avrupa savunma sanayiine yapılacak yatırımların artırılması ve kritik kabiliyet açıklarının kapatılması amaçlanıyor. Birlik tarafından -150 milyar avroya kadar- sağlanan kredi ile Üye Devletlerin büyük miktarda satın alım gerçekleştirmesi planlanıyor. Böylece, Avrupa’daki savunma sanayi desteklendiği gibi Üye Devletler, acil ihtiyacı olan ekipmanları da tedarik edebilecek.

Kredinin olabildiğince etkili kullanılması amacıyla SAFE kapsamında yapılan satın alım projelerinin ortak şekilde gerçekleştirilmesi amaçlanıyor. SAFE Programı kapsamında gerçekleştirilecek tedarik projelerinde yapılacak ortaklıklarla ilgili bir şart mevcut.  Projenin ortağı olan ülkelerden birinin SAFE Programı’na katılan bir Üye Devlet olması gerekiyor. Diğer ülke ise bir başka Üye Devlet, Ukrayna, Avrupa Ekonomik Alanı’na (EEA) veya EFTA’ya dâhil bir ülke olabilir. Ukrayna, Avrupa Ekonomik Alanı’na (EEA) veya EFTA’ya dâhil olan ülkeler Üye Devletler ile eşit şartlarda katılım sağlayacak. Bunun yanında AB, mevcut jeopolitik durum sebebiyle, geçici süreyle bir Üye Devletin tekil olarak gerçekleştireceği tedarik projesini de destekleyebileceğini belirtiyor.

AB, SAFE Programı kapsamında Avrupa’nın savunma kapasitesine katkı sağlarken bir yandan da üçüncü ülkelerle yeni iş birliği alanı yaratıyor. Bu program yalnızca Üye Devletlere kredi sağlasa da ortak satın alımlara aday ve potansiyel aday ülkeler de katılabilecek. Ayrıca, Güvenlik ve Savunma Ortaklığı (Security and Defence Partnerships) imzalamış olan ülkelerin – Arnavutluk, Birleşik Krallık, Japonya, Kanada, Kore Cumhuriyeti, Kuzey Makedonya, Moldova ve Norveç- de aynı şekilde ortak tedarik sürecine katılabileceği ifade ediliyor.

Sonuç olarak, Ukrayna, Avrupa Ekonomik Alanı ve EFTA ülkelerine SAFE Programı kapsamında bir Üye Devlet gibi yaklaşılacağı belirtiliyor. Dolayısıyla bu ülkeler ortak tedariğin bir parçası olabileceği gibi, bu ülkelerden de tedarik sağlanması mümkün olacak. Aday ve potansiyel adaylar için ise farklı şartlar oluşturuldu. Buna göre aday ülkeler, potansiyel aday ülkeler ve AB ile Güvenlik ve Savunma Ortaklığı oluşturmuş ülkelerin ortak tedarik sürecine katılmasının önü açıldı. Ortak tedarik, SAFE Programı ile bir savunma ürünü veya savunma amacıyla kullanılacak bir ürünün tedarik edilmesi ve bunun sonunda yapılacak sözleşme anlamına geliyor. Böylece bir aday ülke olarak Türkiye de SAFE kapsamında ortak tedarik sürecine dâhil olabilir. Türkiye SAFE’e dâhil olmak için resmî başvurusunu Avrupa Komisyonuna yapmış bulunuyor. Konuyla ilgili olarak sürecin ilerleyen aşamalarında, AB Bakanlar Konseyi’nin kararı bekleniyor. Yunanistan ve GKRY gibi bazı Üye Devletlerin Türkiye ile ikili sorunlarını, SAFE’e dâhil olma sürecine yansıtlamaları ve oy birliği ilkesi kapsamında vetolarını kullanmaları gibi engeller ile karşılaşılabilir.  

SAFE kapsamında finanse edilen ürün grubu ikiye ayrılıyor. İlk grup, mühimmat ve füzeler, derin hassas vuruş kabiliyeti olan topçu sistemleri, askerî muharebe kapasitesi ve askerî ekipman ve piyade silahları dâhil bunların destek sistemleri, kritik altyapıların korunması, siber güvenlik, engelleme karşıtı kabiliyet dâhil askerî hareket kabiliyeti olarak belirlendi. İkincisi ise hava ve füze sistemleri, deniz üstü ve deniz altı kabiliyeti, İHA ve anti-İHA sistemleri, stratejik hava taşımacılığı, hava yakıt ikmali ve C4ISTAR sistemleri gibi strateji kolaylaştırıcılar, uzay varlıkları ve hizmetleri, uzay varlıklarının korunması, yapay zekâ, elektronik harp oldu.

İkinci kategorideki savunma ürünlerinin daha katı uygunluk şartlarına tabi tutulacağı belirtildi. Bu kategorideki ürünler hakkında akit taraflarının üç şartı karşılaması bekleniyor. Bu şartlar akit taraflarının tedarik edilen savunma ürünün tasarımının tanımı, tasarımın uyarlanması ve tasarımın gelişimini belirleme yetkisine sahip olması şeklinde ifade ediliyor. Ayrıca, her iki ürün grubu için de tedarik sözleşmeleri, nihai ürünün bileşenlerine ilişkin tahmini maliyetin %35’inden fazlasının, AB, EEA-EFTA ülkeleri ve Ukrayna dışı kaynaklı bileşenlerden oluşmamasını sağlamak gerekiyor.

Özet olarak, Türkiye’nin bir aday ülke olarak ortak tedarik sürecine dâhil olması Konsey kararına bağlı olarak mümkün olabilir. Konsey’deki karar alma sürecinde Üye Devletlerin oluşturabileceği engellerin aşılması halinde Türkiye’nin de SAFE kapsamındaki projelerde yer alması söz konusu olabilecek. Ancak, istenen şart imal edilen nihai ürünün maliyetinin %65’inin AB, EFTA veya Avrupa Ekonomik Alanı üyesi ülkelerden sağlanması. Dolayısıyla tedarik edilen ürünün tahmini maliyetinin %35’i Türkiye’den olduğu takdirde ve Konsey’in kararına bağlı olarak, Türkiye’den de tedarik yapılabilecek.

Üye Devletlerin 30 Kasım 2025 tarihine kadar ulusal savunma yatırımı planlarını sunması diğer bir ifadeyle resmî olarak başvuru yapması gerekiyor.