Komisyonun hayata geçirdiği AB Stoklama Stratejisi ve Tıbbi Karşı Önlemler Stratejisi’ne ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

AB’NİN KRİZ HAZIRLIĞINI VE SAĞLIK GÜVENLİĞİNİ GÜÇLENDİRMEYE YÖNELİK STOKLAMA VE TIBBİ ÖNLEM STRATEJİLERİ

Bared Çil, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Komisyonu, Mart 2025’te kabul edilen Hazırlık Birliği (Preparedness Union) gündemi kapsamında, kriz dönemlerinde vatandaşların, toplumların, işletmelerin ve ekonomilerin temel ihtiyaçlarına erişimini güçlendirmek amacıyla AB Stoklama Stratejisi ve Tıbbi Karşı Önlemler Stratejisi’ni hayata geçirdi[1]. Bu girişimler, enerji kesintileri, doğal afetler, çatışmalar veya pandemiler gibi büyük krizlerde dahi hayati malzemelerin sürekliliğini sağlamayı hedefliyor.

AB tarihinde bir ilk olan kapsamlı Stoklama Stratejisi, gıda, su, petrol, yakıt ve ilaçlar gibi hayati öneme sahip malların kriz durumlarında erişilebilir olmasını garanti altına almayı amaçlıyor. Strateji, Niinistö raporu tavsiyelerini temel alarak, mevcut sektörel stok çabalarını tek bir çatı altında bütünleştiriyor. Temel hedefleri arasında, AB genelinde kritik kaynaklara erişimin güçlendirilmesi, merkezi AB düzeyinde rezervler ile Üye Devlet katkılarının birleştirilmesi ve kamu-özel ortaklıklarıyla desteklenerek etkinlik, ölçeklenebilirlik ve maliyet verimliliğinin sağlanması yer alıyor. Bu kapsamda öne çıkan adımlar şunlar:

• Üye Devletlerle birlikte en iyi uygulamaları paylaşmak, stokları koordine etmek ve ortak tavsiyeler geliştirmek için bir AB Stoklama Ağı kurulacak.
• Bilgi paylaşımı ve iş birliğinin güçlendirilmesi yoluyla stok açıkları ve gereksiz tekrarlar tespit edilecek.
• Tıbbi ekipman, barınma çözümleri, jeneratörler gibi malzemeler için RescEU gibi girişimlerle desteklenerek, temel mallardaki açıkları kapatmak amacıyla AB düzeyindeki stoklar genişletilecek.
• Krizlere hızlı müdahale için taşımacılık ve lojistik kapasitesi iyileştirilecek.
• Kaynakların zamanında ve en verimli şekilde kullanılmasını sağlamak için sivil-askeri, kamu-özel ve uluslararası ortaklıklar teşvik edilecek[2].

İklim değişikliği, biyoçeşitlilik ve ekosistemlerin bozulması, jeopolitik zorluklar gibi etkenlerle şiddetlenen artan hastalık salgınları ve antimikrobiyal direnç tehditlerine karşı, Tıbbi Karşı Önlemler Stratejisi hayat kurtarıcı tıbbi araçların (aşılar, tedaviler, tanı araçları, koruyucu ekipman) geliştirilmesini, üretimini, dağıtımını ve erişilebilirliğini hızlandırmayı hedefliyor. Bu strateji, AB içinde ve küresel düzeyde koordineli eylemi güçlendirerek toplumsal dirençliliği ve sağlık acil durumlarına hazırlık ile müdahale yeteneğini artırmayı amaçlıyor. Stratejinin önemli bileşenleri arasında şunlar bulunuyor:

• Yeni nesil grip aşıları, antimikrobiyal dirence karşı yeni antibiyotikler, vektör kaynaklı hastalıklar için antiviral ilaçlar ve kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer tehditlere karşı önlemlere erişimin iyileştirilmesi gibi alanlarda ilerleme kaydedilecek.
• Bir AB öncelikli tıbbi karşı önlemler listesi geliştirilecek, hazırlık yol haritaları oluşturulacak ve küresel atık su izleme sistemleri gibi araçlarla istihbarat ve gözetim kapasitesi güçlendirilecek.
• Tıbbi Karşı Önlemler Hızlandırıcısı, AR-GE merkezleri ve HERA yatırım programının genişletilmesi yoluyla yenilik süreçleri hızlandırılacak.
• EU FAB’in üretim kapasitesi ve yeni RAMP UP ortaklığı ile ölçeklenebilir üretim güvence altına alınacak.
• Ortak satın alma mekanizmaları ve kullanıma hazır laboratuvarlara destek yoluyla ilaçlara erişim ve dağıtım iyileştirilecek.
• Sivil-askeri hazırlık, kamu-özel çabaları, vatandaş hazırlığı ve işgücü yatırımlarını içeren çapraz sektör iş birlikleri ve küresel ortaklıklar güçlendirilecek.

AB Stoklama Stratejisi ve Tıbbi Karşı Önlemler Stratejisi, Avrupa’nın gelecekteki çok çeşitli tehditlere ve krizlere karşı hazırlığını derinleştiren ve daha proaktif bir yaklaşımı benimsemesini sağlayan temel adımları temsil ediyor. Bu stratejiler, temel malzemelerin sürekliliğini sağlamanın yanı sıra, sağlık krizlerine karşı hızlı ve etkili yanıt verme kapasitesini güçlendirerek, AB’nin ve vatandaşlarının dayanıklılığını artırmayı amaçlıyor. Kamu-özel ortaklıklarının önemli rol oynadığı bu kapsamlı yaklaşım, Avrupa’nın beklenmedik zorluklarla daha iyi başa çıkabilmesinin yolunu açıyor.