Komisyonun AB pazarında satılan akıllı telefon ve tabletlerde Çevreci Tasarım ve Enerji Etiketleme Tablosu’na ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

KOMİSYONDAN AKILLI TELEFON VE TABLETLERDE ENERJİ TASARRUFU VE ONARIM SKORLARI ZORUNLULUĞU

Bared Çil, İKV Uzman Yardımcısı

Komisyon, 20 Haziran 2025’ten itibaren AB pazarına sunulan akıllı telefon ve tabletlerde Çevreci Tasarım ve Enerji Etiketleme düzenlemelerini yürürlüğe koydu[1]. Bu kurallar, cihazların düşmelere, çizilmelere, toza ve suya karşı daha dirençli olmasını, bataryaların en az 800 dolum döngüsünden sonra %80’in üzerinde kapasite korumasını ve işletim sistemi güncellemelerinin satışın sona erdiği tarihten itibaren en az beş yıl boyunca sağlanmasını zorunlu kılıyor. Ayrıca, üreticilerin kritik yedek parçaları, model satışa çıktıktan sonra en az yedi yıl boyunca, talep halinde 5–10 iş günü içinde temin etmesini öngören maddeler yer alıyor[2].

Yeni enerji etiketleri, cihazların enerji verimliliğinin yanı sıra batarya ömrü, toz, su ve darbelere karşı dayanıklılık ve tamir edilebilirlik puanını da gösteriyor. Kullanıcılar bu bilgileri, Avrupa Ürün Enerji Etiketleme Sicili (EPREL) üzerinden hızlıca indirilebilen ürün bilgi formlarından takip edebilecek. Tahminlere göre, bu önlemler sayesinde 2030’a kadar AB çapında cihaz kullanımı kaynaklı elektrik tüketimi 2,2 TWh azalacak, tüketiciler ise toplam 20 milyar avro tasarruf edecek.

Ortak Araştırma Merkezi (JRC) tarafından geliştirilen bilimsel metodolojiye dayanan tamir edilebilirlik skoru, cihazın ne kadar derinlikte parçalarına ayrılabildiği, kullanılan bağlantı elemanları, gerekli özel araçlar, yedek parça ve tamir bilgilerine erişim ile yazılım güncellemeleri gibi altı parametreyi değerlendirerek (ayrıştırma derinliği, bağlantı yöntemleri, araç gereksinimi, yedek parça mevcudiyeti, yazılım güncellemeleri ve tamir bilgileri) A (en tamir edilebilir) ile E (en düşük tamir edilebilir) arasında bir not veriyor. Bu puanlama, tüketicilerin satın alma kararlarını bilinçli ve sürdürülebilir tercihlere yönlendirmeyi amaçlıyor.

Komisyon, bu düzenlemelerle yalnızca enerji ve ham madde kaynaklarından tasarruf etmekle kalmayıp, elektronik atık miktarını azaltmayı, tamir sektörünü güçlendirmeyi ve yerel istihdamı desteklemeyi hedefliyor. İlerleyen dönemde, Sürdürülebilir Ürünler için Çevreci Tasarım (ESPR) çerçevesi kapsamında tamir edilebilirlik şartlarının daha geniş bir ürün yelpazesine, örneğin küçük ev aletlerine de uygulanması değerlendirilecek.

Bu puanlamanın yanı sıra cihazların toz ve suya karşı dayanıklılığı da IP derecelendirmesiyle ölçülür. “IP” harfi, yabancı katı cisimlere ve suya karşı koruma düzeyini gösterir. İlk rakam (0–6) toza karşı direnci; ikincisi (0–9) suya karşı dayanıklılığı ifade eder. Örneğin IP68, cihazın tamamen toz geçirmez olduğunu ve en az 1,5 metre derinlikte, 30 dakikaya kadar suya dayanabildiğini gösterir. Rakamlardaki artış hem toza hem de suya karşı korunmanın güçlendiğini anlatır.

Bununla birlikte, ürün sunumunda ek bir bilgi etiketi de bulunacak. Fiziksel mağazalarda ürünlerin yanında, çevrimiçi satış sitelerinde ise ürün sayfasında yer alacak olan bu etikette A en verimli olmak üzere A’dan G’ye kadar enerji verimliliği sınıfı, saat cinsinden tahmini pil ömrü, darbe ve düşmeye karşı mekanik dayanıklılık seviyesi, tamir edilebilirlik skoru, bataryanın ömrünün en fazla kaç şarj döngüsüne kadar dayandığı ve IP koruma derecesi. Böylelikle tüketici hem mağazada hem de internet ortamında tek bakışta tüm performans ve dayanıklılık kriterlerini değerlendirme imkânı bulacak.