“Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddetin Göç Sürecinde Ele Alınması: AB Genelinde Kadın, Barış ve Güvenlik Ulusal Eylem Planları Nasıl Güçlendirilebilir?” başlıklı rapora ilişkin İKV Bilgi Notu yayımlandı.

TOPLUMSAL CİNSİYETE DAYALI ŞİDDETİN GÖÇ SÜRECİNDE ELE ALINMASI:
AB GENELİNDE KADIN, BARIŞ VE GÜVENLİK ULUSAL EYLEM PLANLARI NASIL GÜÇLENDİRİLEBİLİR?

Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı

Avrupa Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü (EIGE) tarafından yayımlanan “Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddetin Göç Sürecinde Ele Alınması: AB Genelinde Kadın, Barış ve Güvenlik Ulusal Eylem Planları Nasıl Güçlendirilebilir?” başlıklı rapor[1], yedi AB üye ülkesinin (Belçika, Almanya, İspanya, Fransa, Hırvatistan, Malta ve Finlandiya) ulusal eylem planlarını göç eden kadın ve kız çocuklarının toplumsal cinsiyet temelli şiddetten korunması için nasıl bir politika yürüttükleri çerçevesinden inceliyor ve bu konuda öneriler ortaya koyuyor. Son dönemde beklenmeyen seviyelerdeki göç ve değişen güvenlik ortamı AB’de göç sırasında yaşanan toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti ele alma ihtiyacını doğurdu. Bu alandaki politikaların geliştirilmesinde Kadın, Barış ve Güvenlik ajandasının dönüştürücü gücü faydalı olabilir. Ulusal eylem planları, bu konulara değinse de insan kaynağı ve finansal yetersizliklerden ötürü zorluklarla karşılaşabiliyor.

Toplumsal cinsiyete dayalı şiddet, kadınları ve kız çocuklarını güvenlik arayışına iterken krizler ve göç süreci nedeniyle artan risklere maruz bırakabilen hem bir neden hem de bir sonuç olabilir. Doğal afetler veya çatışmalar gibi durumlardan kaçmak zorunda kaldıklarında, ataerkil normlar ve yapılar gibi mevcut toplumsal cinsiyete dayalı şiddet sebeplerine ek olarak daha yüksek risklerle karşı karşıya kalırlar ve düzensiz göç yollarını izlemek, düzenli göç kanallarının güvenlik ve denetiminden yoksun olduğundan, şiddete uğrama riskini önemli ölçüde artırır.

Tablo 1. Göç Anında Artırılmış Toplumsal Cinsiyet Temelli Şiddet Riskleri

Kaynak: EIGE.

Ülkelerin ulusal planları beş kritere göre değerlendiriliyor: Uyum, sürecin tasarlanması ve STK’larla etkileşim, koordinasyon, kaynak dağılımı, izleme ve değerlendirme. Uyum kısmına örnek olarak Hırvatistan’ın BM 1325 sayılı Güvenlik Konseyi Kararı olan Kadın, Barış ve Güvenlik ile ilgili 2019-2023 kararları örnek veriliyor. İspanya ise sürecin tasarlanması ve STK’larla koordinasyonda öne çıkıyor. İspanya’nın 2017–2023 Ulusal Eylem Planı, STK’ların planın hazırlanmasından izleme ve değerlendirmeye kadar tüm sürece aktif katılımını sağlayarak Kadın, Barış ve Güvenlik alanında STK katılımını kurumsallaştırmada örnek bir model oldu. Koordinasyon alanında ise Belçika örnek olarak gösteriliyor. Belçika, Kadın ve Erkek Eşitliği Enstitüsü aracılığıyla toplumsal cinsiyet eşitliği kurumlarını yerel hizmet sağlayıcılarla ulusal kriz yönetimi otoriteleri arasında köprü olarak kullanarak, mülteci kadınlara yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddet ve insan ticaretiyle mücadelede uzmanlık ve iş birliği temelli etkili bir yaklaşım örneği sunuyor. Almanya ve İspanya, toplumsal cinsiyet temelli şiddet ve göç konularını kapsayan göstergeler ile düzenli STK istişarelerini içeren güçlü izleme ve değerlendirme yaklaşımlarıyla öne çıkıyor. Son olarak, Belçika, ulusal eylem planlarına kaynak sağlama konusunda toplumsal cinsiyete duyarlı bütçelemeyi yasal ve stratejik çerçevelerine entegre ederek, ulusal eylem planlarının etkin şekilde desteklenmesini ve uygulanmasını sağlayarak kaynak dağılımıyla örnek veriliyor.

Kadın, Barış ve Güvenlik ajandasının toplumsal cinsiyet temelli şiddet ve göç ile ilgili politikalara dâhil edilmesi için üye ülkelerin yapması gerekenler şu şekilde sıralanıyor:

1. Göç ve toplumsal cinsiyet temelli şiddetin hibrit tehditler bağlamında ele alınması,
2. Kriz kaynaklı göçün temel nedenlerinin değerlendirilmesi ve göçmen ile mülteci kadınlar üye ülkelere ulaştığında toplumsal cinsiyet temelli şiddet ile ilgili konuların kriz müdahale mekanizmalarına entegre edilmesi,
3. Göç sürecinde toplumsal cinsiyet temelli şiddetin önlenmesi, azaltılması ve ele alınmasına yönelik şiddet önleme, etkili koruma, mağdur odaklı iyileşme ve kilit paydaşların katılımını destekleyen müdahalelerin, bakanlıklar, kurumlar ve kuruluşlarca toplumsal cinsiyet temelli şiddet farkındalığıyla uygulanabilmesi için ortak rehberlik sunulması,
4. Üye ülkelerin güvenlik stratejilerinin insan hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği düzenleyici mekanizmaları ile uyum içerisinde olmasının sağlanması,
5. Kadın ve kız çocuklarının güvenliğini ve haklarını merkeze alan, insan güvenliği ve toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı, uygun destek ve koruma sağlanırken dışlanmayı önleyen daha koordineli bir AB tepkisinin kolaylaştırılması.

Öte yandan, AB’deki göç ve yerinden edilme bağlamlarında kadın ve kız çocuklarının toplumsal cinsiyete dayalı şiddetten nasıl korunabileceğine ilişkin öneriler veriliyor:

1. Göçte toplumsal cinsiyet temelli şiddeti ele almak için Kadın, Barış ve Güvenlik ajandasının uygulanması,
2. Kadın, Barış ve Güvenliğe dair ulusal planların daha etkisi yüksek ve kapsayıcı olması üzerinde çalışılması,
3. Kadın, Barış ve Güvenlik ulusal eylem planlarının etik veri toplama ile güçlü izleme ve değerlendirme süreçlerine dayanmasının sağlanması,
4. Kadın, Barış ve Güvenlik ulusal eylem planları için yeterli kaynağın ayrılması.